Secundum
interrogationem
Didonis
post
insidias
Graecorum
et
casus
suorum
proprios
errores
exsequitur,
quos
pertulit
antequam
ad
Africam
perveniret,
ordine
ut
supra
diximus
commutato:
nam
rectum
operis
initium
est
fracti
bello
fatisque
repulsi
postquam
haec
particula
conectendis
adiungitur
rebus,
ut
postquam
altos
tetigit
fluctus
res
res
Agamemnonias
asiae,
quasi
tertiae
orbis
partis:
nam
Phrygia
in
Asia
est,
Ilium
in
Phrygia,
sed
minore.
priamique
evertere
gentem
non
est
iteratio;
nam
potuit
aliud
sine
alio
fieri,
ut
vel
Phrygia
tota
everteretur,
vel
solum
Ilium
gentem
inmeritam
bene
'gentem':
nam
Laomedontis
et
Paridis
culpa
universa
gens
perire
non
debuit.
visum
superis
sic
visum
Veneri
superbum
ilium
nobile.
'Ilium'
autem
Vergilius
neutro
tantum
genere
declinat,
Horatius
etiam
feminino,
ut
non
semel
Ilios
vexata
et
campos
ubi
Troia
fuit
hvmo
fumat
neptvnia
troia
'humo'
ab
humo,
meminisse
horret
luctuque
refugit
neptunia
Troia
bene
et
subtiliter
etiam
diis
invidiam
commovet,
ut
ea
quoque
cecidisse
dicat
quae
putabantur
deorum.
sane
fabula
talis
est.
Laomedon,
rex
Troianorum,
sollicitus
pro
opibus
suis
petit
ab
Apolline
et
Neptuno,
ut
Ilium
cingerent
muris
mercede
promissa.
quo
impetrato
quae
diis
promiserat
denegavit.
sed
Neptunus
iratus
cetos,
id
est
beluam
marinam
inmisit:
quod
malum
Troiani
passi
sunt
nece
filiarum,
quas
belua
comedebat,
donec
apertiore
responso
Hesiona
Laomedontis
filia
monstro
exponeretur,
quam
Hercules
Troia
eversa
liberavit
et
amico
suo
Telamoni
dedit
uxorem.
sane
Laomedonte
occiso
Priamo
Phrygiae
donavit
imperium.
diversa
exilia
multi
ad
illud
referunt
magnum
quae
sparsa
per
orbem
desertas
autem
a
Dardano
accipe;
nam
ubique
uberes
esse
eas
legimus,
ut
atque
ubere
glaebae
avguriis
agimur
divum
et
terram
Hesperiam
venies
sub
ipsa
antandro
iuxta
Antandrum.
est
autem
civitas
Phrygiae,
dicta
Antandros,
vel
quod
de
Andro
insula
eam
condiderunt
coloni,
quasi
phrygiae
idae
ad
discretionem
Cretensis.
molimur
incerti
quo
fata
ferant
quia
quisquis
navigat,
licet
mente
destinet
locum,
quo
tamen
feratur
incertus
est.
incerti]
[ergo]
non
'ignari',
quibus
dictum
erat,
ut
Italiam
peterent;
sed
'incerti',
ubinam
esset
Italia.
ubi
sistere
detur
a
praeteritis
tractum
est,
quia
nec
in
Thracia
permansit,
nec
in
Creta.
ubi
sistere
detur
propter
diuturnum
errorem
et
quia,
sicut
dictum
est,
ad
multa
delatus
loca
est.
aut
propter
dubietatem
oraculorum:
certum
enim
erat,
nos
a
Troia
debere
proficisci,
incertum
tamen,
ubi
esset
consistendum.
contrahimusque
viros
colligimus:
unde
est
unam
quae
Lycios
et
fratres
Lycia
missos
et
Apollinis
agris
vix
mox,
ut
vix
e
conspectu
Siculae
telluris
prima
aestas
aut
vernum
tempus
dicit,
aut
et
haec
coniunctio
velocitatem
videtur
ostendere.
dare
fatis
excusat
in
relinquenda
Troia
fati
necessitatem.
pater
Anchises
litora
cum
patriae
lacrimans
amat
poeta
quae
legit
inmutata
aliqua
parte
vel
personis
ipsis
verbis
proferre.
Naevius
enim
inducit
uxores
Aeneae
et
Anchisae
cum
lacrimis
Ilium
relinquentes
his
verbis
amborum
uxores
noctu
Troiade
exibant,
capitibus
opertis,
flentes
ambae,
abeuntes
lacrimis
cum
multis
Troiae
ab
oris
campos
ubi
Troia
fuit
hoc
est
quod
ait
omnis
humo
fumat
Neptunia
Troia
exul
quasi
trans
solum
missus,
aut
extra
solum
vagus.
cum
sociis
natoque
penatibus
et
magnis
dis
duo
humana
posuit
et
duo
divina:
patris
non
fit
mentio,
quia
secundum
Vergilium
ad
Italiam
non
venit.
penatibus
et
magnis
dis
Varro
quidem
unum
esse
dicit
penates
et
magnos
deos;
nam
magnis
diis.
potest
tamen
hoc
pro
honore
dici;
nam
dii
magni
sunt
Iuppiter
terra
procul
'procul'
est
quasi
porro
ab
oculis:
unde
potest
et
'satis
longe'
significare,
et
'non
valde',
ut
in
V.
est
procul
in
pelago
saxum
vastis
aut
vastatis
aut
magnis.
thraces
arant
figurate;
nam
minus
est
'quam'.
acri
quondam
saevo
et
cruento.
Lycurgus
autem
regnata
participium
hospitium
antiquum
aut
carum,
aut
re
vera
antiquum.
nam
tanta
inter
ipsos
familiaritas
fuit,
ut
Ilione,
filia
Priami,
Polymestori
nuberet
Thracum
regi.
sociique
penates
vel
propter
supra
dictam
coniunctionem
Ilionae
et
Polymestoris,
vel
quia
cum
omni
hereditate
maiorum
diviserant
etiam
deos
penates
Dardanus
et
Iasius
fratres,
quorum
alter
Thraciam,
alter
Phrygiam
incoluit
occupatam.
dum
fortuna
fuit
scilicet
bona.
et
simul
ostendit
fidem
cum
felicitate
deficere.
sane
sciendum,
quotienscumque
fortunam
solam
dicimus,
felicitatem
intellegi:
unde
et
fortunatos
tantum
felices,
et
infortunatos
solos
infelices
vocamus.
litore
curvo
perpetuum
epitheton
litorum
est:
nam
quod
in
sexto
ait
tunc
se
ad
Caietae
recto
fert
litore
portum
prima
loco
quia
apud
Cretam
alia
fecit.
modo
autem
Aenum
significat,
ut
Sallustius
Aenum
et
Maroneam
viamque
militarem
fatis
iniquis
bene
quid
sit
futurum
praeoccupat.
Aeneadas
ecce
nec
Vergilius
Aenum
dicit.
sacra
dionaeae
matri
Veneri,
a
matre
Diona
secundum
Homerum.
et
bene
dispensat,
ut
cum
adversam
navigationem
subiungit,
Dionaeam
Venerem
dicat,
ut
hoc
loco;
si
prosperam,
de
mari
eam
dicat
esse
procreatam,
ut
unde
genus
ducis
avspicibus
coeptorum
operum
Iovi,
qui
arcis
deus
est;
Apollini
propter
auguria;
Libero
causa
libertatis.
nam
dii
alii
si
invocentur
ad
privatam
pertinent
causam:
unde
de
Didone
legimus
Iunoni
ante
omnes,
cui
vincla
iugalia
curae
mactabam
in
litore
tavrum
contra
rationem
Iovi
taurum
sacrificat,
adeo
ut
hinc
putetur
subsecutum
esse
prodigium.
ubique
enim
Iovi
iuvencum
legimus
immolatum,
ut
statuam
ante
aras
aurata
fronte
iuvencum,
iam
cornu
petat,
et
pedibus
qui
spargat
harenam
qui
vexat
nascenti
robora
cornu
forte
fuit
ivxta
tumulus
excusat
dicendo
'forte
fuit',
quod
iuxta
eum
locum
sacrificaverit.
tumulus
quo
summo
in
quo
summo.
cornea
virgulta
et
myrtus
bene
legit
hastis
apta
virgulta:
nam
legimus
et
bona
bello
cornus
et
pastoralem
praefixa
cuspide
myrtum
ac
myrtus
validis
hastilibus
cornus
tibi
cura
sinistri
Lentule
huius
genus
virgulta
copiose
virgulta
hastilia,
silvam,
ramos,
arborem,
vimen,
corticem,
stipitem,
segetem,
iacula.
horrida
myrtus
'horrida'
ad
loci
faciem
rettulit,
non
ad
arboris
naturam:
vel
certe
umbrosa.
myrtus
sane
de
myrto
fabula
talis
est.
haec
Myrtus
ex
fama
de
plebe
antiquorum
nata
Graeco
vocabulo
Myrene
vocitata
est,
forma
pulcherrima.
accessi
non
ad
cornum,
sed
ad
myrtum,
quae
inter
verbenas
est.
et
bene
matri
sacrificaturus
aras
coronat
ex
myrto.
silvam
ramis
tegerem
excusatio
a
voluntate.
monstrum
bene
monstrum;
nam
statim
quid
esset
apparuit.
et
hoc
proprietatis
est;
abusione
tamen
plerumque
corrumpitur.
liquvntur
'li'
in
verbo
producitur,
ut
hoc
loco,
item
canis
cum
montibus
umor
liquitur
tabo
corrupto
sanguine.
et
est
nomen
casus
septimi
tantum,
ut
'sponte'
'natu':
quod
si
velis
declinare,
haec
tabes,
huius
tabis
dicis.
membra
quatit
causa
pendet
ex
causa:
nam
timor
sanguinem
gelat,
qui
coactus
gignit
frigus.
gelidusque
coit
physice
loquitur
et
rationabiliter;
nam
hinc
et
pallor
nascitur,
cum
se
ad
praecordia
fugiens
contrahit
sanguis.
rursus
et
alterius
hoc
ad
id
ait,
non
se
formidolosum
fuisse,
ut
alium
ramum
temptaverit.
lentum
vimen
molle
et
flexuosum:
unde
et
vietos
dicimus
curvos
per
senectutem.
temptare
latentes
miraculum
est
enim
ex
arbore
sanguinem
fluere.
multa
movens
animo
non
dicit
quae,
sed
ex
sequentibus
intellegimus.
cogitabam,
inquit,
nec
amplexae
dimittunt
robora
nymphae
gradivumque
patrem
geticis
Thraciis.
Getae
autem
populi
sunt
Mysiae,
quae,
quia
lata
est,
multas
continet
gentes.
rite
secundarent
recte
prosperos
facerent.
visus
pro
'visa'
posuit.
tunc
enim
masculino
utimur
genere,
cum
de
his
loquimur,
quibus
videmus,
ut
si
dicas
'nubecula
obest
visibus
meis':
si
autem
neutro
utamur,
ea
quae
videntur
significamus,
ut
si
hoc
loco
diceret
'rite
secundarent
visa':
quod
propter
metrum
nequaquam
potuit.
similia
sunt
nuntius
et
nuntium,
auditus
et
auditum.
levarent
bonum
ac
leve
facerent,
obluctor
acrius
nitentem
ostendit.
eloquar
an
sileam
parenthesis
ad
miraculum
posita;
gemitus
lacrimabilis
potest
enim
esse
etiam
irascentis
gemitus.
imo
avditur
tumulo
ex
imo
tumulo,
ut
longe
vox
cum
quodam
defectu
sonans
auditu
ipso
miserabilior
videretur.
vox
reddita
pro
'data'.
redditur
enim
quicquid
ad
nos
per
alterum
transit:
quamquam
hic
etiam
hoc
possit
intellegi;
nam
ad
eum
vox
missa
per
tumulum
est.
laceras
per
membra
dissicis;
nam
lacerare
est
saepius
vulnerare,
ut
lacerum
crudeliter
ora
parce
id
est
parce
mihi,
parce
tibi.
vel
'sepulto
parce',
cui
vivo
nemo
perpercit.
sepulto
modo
somno
vinoque
sepulti
occupat
Aeneas
aditum
custode
sepulto
pias
bene
etiam
ille
qui
laeditur
excusat
Aeneam:
quod
pietatis
grande
testimonium
est.
scelerare
polluere,
et
est
sermo
Plautinus,
quo
hodie
non
utimur.
externum
tulit
ordo
est
'Troia
me
tibi
tulit,
hoc
est
educavit,
non
externum';
nam
et
civis
Aeneae
fuerat
et
cognatus.
aut
crvor
hic
de
stipite
manat
mire
quasi
ostendens
cruorem
suum.
'de
stipite'
de
ligno
ait;
nam
stipes
vere
est
lignum
sectum
siccum.
crudeles
terras
id
est
crudelium
et
avarorum.
devenere
locos
laetos
polydorus
ego
sive
'ego'
distinguas,
sive
'ego
hic',
subaudias
'sum'
necesse
est.
telorum
seges
multitudo.
Plautus
Aulularia
stimulorum
seges
Polydorum
obtruncat
increvit
reviruit.
traxit
autem
hoc
de
historia
Romana.
nam
Romulus,
captato
augurio,
hastam
de
Aventino
monte
in
Palatinum
iecit:
quae
fixa
fronduit
et
arborem
fecit.
vituperabile
enim
est,
poetam
aliquid
fingere,
quod
penitus
a
veritate
discedat.
denique
obicitur
Vergilio
de
mutatione
navium
in
nymphas;
et
quod
dicit
per
aureum
ramum
ad
inferos
esse
descensum;
tertium,
cur
Iris
Didoni
comam
secuerit.
sed
hoc
purgatur
Euripidis
exemplo,
qui
de
Alcesti
hoc
dixit,
cum
subiret
fatum
mariti.
vero
adfirmative.
ancipiti
duplici
quod
et
vocem
audierat
et
sanguinem
viderat.
vel
'ancipiti
formidine'
una,
quod
sepulcrum
laeserat,
altera,
quod
metuere
coeperat
†litum
ipsum.
hunc
polydorum
licet
de
Polydoro
superius
sit
relatum,
tamen
propter
varietatem
rei
necesse
infelix
aut
qui
iam
infelix
esse
coeperat,
aut
cui
etiam
provisa
nocuerunt.
mandarat
aphaeresis
est,
sive
dixeris
'commendarat',
sive
'amandarat'.
furtim
ne
Graeci
scirent.
threicio
regi
auxit
ex
provincia
crudelitatem,
ex
qua
fuerunt
Diomedes,
cingique
urbem
obsidione
videret
inter
ipsa
principia
obsidionis;
nam
postea
iam
minime
poterat.
ille
ut
opes
fractae
et
fortuna
recessit
bene
utrumque
iunxit;
saepe
enim
alterum
sine
altero
valet:
aut
opes,
aut
fortuna.
'ille
ut'
vel
'postquam';
vel
tantum
quod
deest
'statim',
ut
sit
'ille
statim
ut'.
fortuna
melior
scilicet.
res
agamemnonias
id
est
imperium,
victricia
omnia
nomina
a
verbo
venientia
cum
in
'or'
exeunt,
masculina
sunt,
ut
victor;
cum
in
'trix',
feminina
sunt,
ut
victrix;
neutra
vero
non
faciunt,
nisi
tantum
ex
numero
plurali:
unde
est
victricia.
fas
omne
et
cognationis,
et
iuris
hospitii.
obtruncat
occidit
intellege:
nam
obtruncare
proprie
est
capite
caedere.
vi
violentia.
vi
potitur
hoc
quid
non
mortalia
pectora
cogis
ad
quod
flagitium
homines
non
conpellis,
detestandi
auri
cupiditas.
avri
sacra
fames
sacrae
panduntur
portae
proceres
qui
processerunt
ante
alios.
primumque
parentem
bene
'primum',
id
est
ante
proceres.
monstra
deum
quae
ostenderant.
et
modo
mala;
nam
medium
est,
quia
interdum
dicuntur
et
bona.
omnibus
idem
animus
'idem'
scelerata
terra
pro
sceleratorum.
classibus
avstros
hypallage
est;
instavramus
funus
modo
sepulcrum,
quod
virgulta
avellendo
diruerat:
nam
proprie
funus
est
incensum
cadaver.
aggeritur
tumulo
tellus
ut
ostenderet
verum
tumulum,
ne
forte
aliquis
alius
illud
errore
violaret.
stant
positae
sunt.
multa
autem,
ut
supra
diximus,
hic
sermo
significat.
manibus
manes
sunt
animae
illo
tempore,
quo
de
aliis
recedentes
corporibus
necdum
in
alia
transierunt.
sunt
autem
noxiae,
et
dicuntur
maestae
arae
Cicero
pro
Murena
imaginem
lugentem
caeruleis
vittis
Cato
ait,
deposita
veste
purpurea
feminas
usas
caerulea
cum
lugerent.
veteres
sane
caeruleum
nigrum
accipiebant.
'vittae'
autem
'caeruleae'
in
acerbo
funere
praecipue
filiorum
familias
adhiberi
solebant,
sicut
hic;
nam
Polydori
funus,
utpote
adhuc
pueri,
acerbum
est,
et
quia
eius
aetatis
erat,
ut
filius
familias
adhuc
esse
potuisset.
atraque
cupresso
nigra,
funesta:
nam
inferis
consecrata
est,
quia
caesa
numquam
revirescit.
moris
autem
Romani
fuerat
ramum
cupressi
ante
domum
funestam
poni,
ne
quisquam
pontifex
per
ignorantiam
pollueretur
ingressus.
hinc
Horatius
nec
te
praeter
invisam
cupressum
ulla
brevem
dominum
sequetur
atra
cupresso
fabula
[autem]
de
cupresso
talis
est:
cum
haberet
in
deliciis
Cyparissus
puer
cervum
et
ipse
ab
Apolline
diligeretur,
inprudens
cervum
suum
iaculo
occidit,
eumque
dum
luget
neglecta
consolatione
Apollinis,
dolore
consumptus
est;
cuius
ut
exstaret
memoria,
in
luctuosam
arborem,
id
est
cupressum,
mutatus
est,
quae
defunctis
adhibetur.
crinem
de
more
aut
de
more
gentis,
ut
etiam
in
Aegypto
est:
aut
certe
de
more
plangentium.
inferimus
inferias
damus,
proprie.
tepido
lacte
statim
mulcto.
cymbia
pocula
in
modum
cymbae
facta.
sanguinis
sacri
purpureasque
super
vestes
velamina
nota
purpureosque
iacit
flores
animamque
sepulcro
condimus
supremum
non
est
nomen,
sed
adverbium,
ut
torvum
clamat
ciemus
autem
est
hoc
loco:
dicimus
more
sollemni,
et
magna
manes
ter
voce
vocavi
ubi
prima
>
fides
pelago
hoc
est,
ubi
fidem
pelago
habere
coepimus,
nos
tuto
navigaturos.
fides
pelago
quia
alibi
ait
totiens
deceptus
fraude
sereni
lenis
crepitans
avster
duo
epitheta
posuit
vitiose,
ut
diximus
supra:
fecit
autem
hoc
prope
in
decem
versibus.
'auster'
autem
quivis
ventus:
vix
prima
inceperat
aestas
deducunt
proprie,
ut
e
contrario
'subducunt'.
terraeque
urbesque
recedunt
physicam
rem
dixit:
ita
enim
navigantibus
videtur,
quasi
ab
his
terra
discedat.
sacra
mari
colitur
medio
ordo
est:
in
mari
medio
Aegaeo
colitur
tellus
sacra,
Neptuno
et
Nereidum
matri,
id
est
Doridi,
gratissima.
fabula
quaerentem
erumpere
ventum
credidit
sacra
mari
et
reliqua.
sane
sacrum
dicitur
quod
rite
sacratur
deo,
ut
aedes,
arae,
simulacra,
dona.
hic
igitur
aedium
sacrarum
etsi
non
aperte,
attamen
eiusdem
ritus
meminit,
cum
de
insula
loqueretur,
in
qua
praeterquam
ut
'sacra'
dixerat,
id
est
sacrata,
gratiam
quoque
posuit
non
solum
Doridi
matri
Nereidum,
quae
traduntur
deae
maris,
sed
Neptuno
etiam
addidit,
dominatori
videlicet
omnium
in
mari
deorum.
tellus
maior
dignitas
est
'tellus',
quam
si
dixisset
insula.
nereidum
matri
Doridi,
quinquaginta
nympharum
matri,
coniugi
Nerei.
neptuno
aegeo
quia
in
Aegeo
mari
haec
insula
posita
est.
sane
inter
Hellespontum
et
Adriaticum
mare
omne
illud
mare
Aegeum
appellatur,
quod
nomen
a
patre
Thesei
Aegeo
traxit.
cum
enim
in
labyrintho
Minotaurus
esset
inclusus
et
quotannis
ex
nobilitate
Atheniensium
septem
pueri
vel
puellae
ad
vescendum
Minotauro
mitterentur,
tandem
dolor
Theseum
subiit.
profectus
itaque
est
ad
Minotaurum
pius
arquitenens
mycono
gyaroque
revinxit
quidam
per
historiam
dictum
putant;
nam
inter
Myconum
et
Gyarum
Syrum,
unam
de
cycladibus
esse
dicunt,
unde
fuit
Pherecydes
philosophus.
alii
nullum
auctorem
alium
esse
adserunt,
qui
Delon
ab
Apolline
religatam
dicat:
constat
enim
eam
ante
evagatam
propter
Latonae
partum
restitisse.
alii
hanc
insulam
inter
Myconum
et
Gyarum
humilem
esse
dicunt,
ut
his
quasi
vinculis
contineatur.
'revinxit'
autem
[putant]
num
retraxit?
coli
dedit
a
vicinis
scilicet
populis.
ventos
contemnere
propter
terrae
motum.
apollinis
urbem
Delon:
et
est
definitio.
rex
anius
Anius
[autem],
rex
Deli,
Apollinis
sacerdos,
cum
trium
filiarum
esset
parens,
ne
unius
tantum
dei
esset
tutus
auxilio,
filias
numini
Liberi
patris
devovit,
qui
parem
ei
gratiam
reddens
effecit,
ut
quidquid
una
attigisset
verteretur
in
fruges,
altera
in
vinum,
tertia
in
oleum.
id
cum
comperisset
Agamemnon,
dux
Argivorum,
cum
mille
navibus
oppugnaturus
iret
Troiam,
misit
qui
eas
accersirent,
ut
posset
alere
Graeciae
exercitum.
quae
cum
vinctae
tenerentur
invocaverunt
Liberum
patrem,
quas
deus
in
columbas
vertit
et
ita
vincula
fecit
effugere:
unde
hodieque
Deli
columbas
violare
nefas
est.
hunc
tamen
Anium
Palaefatus
etiam
propinquum
tradit
Anchisae.
alii
dicunt
rex
et
sacerdos
hic
Anius
Apollinis
filius
et
sacerdos
fuit,
qui
habuit
filium
Andron
nomine,
unde
Andros
insula
appellata
est.
ad
quem
Anchises
ante
Troicum
bellum
consultum
venerat,
an
Salaminam
peteret
comes
Priamo:
unde
et
agnoscitur.
rex
et
sacerdos
maiorum
enim
haec
erat
consuetudo,
ut
rex
esset
etiam
sacerdos,
vel
pontifex:
unde
hodieque
imperatores
pontifices
dicimus.
vittis
et
lauro
vittae
sacerdotis
sunt,
laurus
vero
etiam
imperatoris
victoris.
Anchisen
amicum
hospitio
templa
dei
et
reliqua.
hoc
iuxta
augurii
genus
quod
stativum
dicitur
retulit,
in
quo
consideratur,
quo
in
loco
auguria
peragi
debeant:
nam
ideo
ait
'templa
dei'
et
reliqua,
et
subiunxit
'quove
ire
iubes'
et
exinde
'da
pater
augurium'.
sane
quaeritur,
cur
saxum
vetustum
dixerit.
sed
traditur
a
plurimis,
inter
quos
etiam
Epaphus,
vir
peritissimus,
refert,
Delphis
quodam
tempore
evenisse,
ut
templum
religiosum
ante
et
intactum
spoliatum
incensumque
sit,
ac
post
multas
Corinthii
urbes
insulasque
proximas
terrae
motu
haustas,
Delon
neque
antea,
neque
postea
hoc
incommodo
vexatam,
sicut
Thucydides.
quod
etiam
Cicero
in
praetura
Verrinarum
ita
ait
tantaque
vis
huius
religionis
est
et
semper
fuit,
ut
ne
Persae
quidem
cum
bellum
toti
Graeciae,
diis
hominibusque
indixissent
et
mille
navium
classem
Delum
appulissent,
quicquam
conarentur
da
propriam
'da'
dic,
indica;
Apollo
enim
non
dandi,
sed
dicendi
habet
potestatem.
quaeritur
etiam
cur
Aeneas
cum
Delum
venisset,
nullis
prius
hostiis
caesis
statim
a
precibus
coeperit:
quia
tradunt
multi,
inter
quos
et
Varro,
esse
aras
tam
Apollinis,
quam
filii
eius
non
tantum
Deli,
sed
in
plurimis
locis,
apud
quas
hostiae
non
caedantur,
sed
consuetudo
sit
deum
solemni
tantum
prece
venerari.
quod
autem
ait
Neptuno
et
Apollini
tauris
postea
sacrificatum,
[et]
apud
alias
aras
hoc
factum
accipi
oportet.
propriam
perpetuam,
propriamque
dicabo
thymbraee
Thymbraeus
Apollo
dicitur
a
loco
Troiae,
id
est
agro
vicino,
pleno
thymbra,
domum
familiam,
ut
domus
tenet
a
quo
Sergia
nomen
mansuram
urbem
duo
petit,
et
urbem
et
perpetuitatem.
'mansuram'
serva
altera
non
quia
prima
servavit,
sed
quia
servare
voluit,
ut
Homerus
dicit.
inmitis
achilli
veteres
'Achilli'
declinabant.
quem
sequimur??
quia
Cadmus
oraculo
Apollinis
bovem
secutus,
in
Hyanteo
Boeotiam
condidit.
da
pater
'pater'
religionis,
ut
supra
diximus,
nomen
est.
nam
et
hominibus
datur,
ut
inde
toro
pater
Aeneas
pater
Appenninus
Thybri
pater
quidve
pater
Neptune
paras
ipse
pater
Danais
animos
viresque
secundas
sufficit
odit
et
ipse
pater
Pluton
avgurium
modo
oraculum,
sed
usurpative.
animis
inlabere
nostris
quia
Apollinis
responsa
semper
obscura
sunt,
vera
tamen:
unde
cum
intellegentia
oraculum
postulat.
tremere
omnia
in
consequentibus
quid
sit
'omnia'
docuit
dicendo
'liminaque
laurusque
dei'.
et
hoc
augurium
iuxta
auguralem
disciplinam
dictum
est,
quod
appellatur
tripudium
sonivium,
id
est
a
visa
repente
Stoicos
et
Academicos
secutus
est,
qui
dicunt
ea
quae
contra
naturam
sunt,
non
fieri,
sed
fieri
videri:
unde
magica
ars
omnis
exclusa
est,
sicut
Plinius
Secundus
docet
in
naturali
historia.
liminaque
'que'
brevis
est
pro
longa
posita:
quod
hac
ratione
defenditur:
aut
quia
omnia
monosyllaba
ad
artem
non
pertinent
et
his
licenter
uti
possumus,
aut
certe
quia
omne
lavrusque
dei
aut
ideo
singulariter,
quia
in
Delo
insula
laurus
Apollini
consecrata
est;
aut
lucum
dicit;
aut
quia
traditur,
Latonam
duas
laurus
amplexam
Dianam
et
Apollinem
enixam.
fabula
sane
de
lauro
talis
est:
Daphne
Penei,
vel
ut
alii
dicunt
Ladonis
filia,
ab
Apolline
adamata
est.
a
qua
cum
precibus
et
promissis
non
potuisset
Apollo
ut
secum
concumberet
impetrare,
vim
ei
adhibere
conatus
est,
cumque
eam
insequeretur
et
illa
fugiens
defecisset
lassata,
terrae
imploravit
auxilium.
quam
terra
hiatu
facto
recepit
et
pro
ea
arborem
edidit,
quae
Graece
nomen
suum
retinuit,
Latine
laurus
dicitur.
sed
Apollo
eam
etiam
mutatam
ita
dilexit,
ut
tutelae
suae
adscriberet
efficeretque,
ut
propter
virginitatem
servatam
semper
vireret.
moveri
quia
opinio
est
sub
adventu
deorum
moveri
templa.
moveri
mons
Cynthus:
unde
Cynthius
Apollo.
cortina
locus
unde
oraculum
datur.
dicitur
autem
cortina,
vel
quod
Apollinis
tripos
corio
Pythonis
tectus
est,
vel
quod
certa
illinc
responsa
funduntur,
quasi
certina,
vel,
quod
est
verius,
quia
cor
illic
vatis
tenetur:
nam
caverna
quaedam
in
templo
Apollinis
fuit,
ad
quam
Phoebas
rapta
vaticinabatur,
ut
Lucanus
ostendit.
reclusis
nunc
apertis:
alias
denuo
clusis.
summissi
inclinati.
te
vidit
insons
Cerberus
dardanidae
ut
diximus,
obscura
quidem,
sed
vera
sunt
omnia:
nam
dicendo
'Dardanidae'
ostendit
Italiam,
unde
Dardanus
fuit.
quod
si
Cretam
significaret,
Teucriadae
diceret.
duri
vel
futurum
ostendit
laborem:
vel
eorum
arguit
insipientiam,
stirpe
heu
stirpem
invisam
sed
stirpem
Teucri
nullo
discrimine
sacrum
stirpesque
raptas
et
pecus
et
domos
prima
tellus
Italia,
unde
Dardanus
venit;
Teucer
enim
de
Creta
post
venit.
ubere
laeto
quod
est
Italiae
proprium,
ut
alibi
atque
ubere
glebae
matrem
id
est
terram.
tractum
autem
est
de
historia:
nam
Brutus
et
filii
Tarquinii
cum
oraculum
Delphici
Apollinis
peterent,
responsum
est
eius
imperium
fore,
qui
primus
matrem
reversus
oscularetur;
quod
solus
Brutus
agnoscens,
de
navi
egressus
simulans
casum
osculatus
est
terram:
unde
et
potitus
imperio
est.
exquirite
hoc
dicendo
ostendit
difficultatem.
hic
pro
illic.
domus
Aeneae
ad
illud
respicit
'da
propriam
Thymbraee
domum'.
nati
natorum
propter
illud
'et
mansuram
urbem'.
nam
oraculum
semper
ad
petita
respondet.
sane
hic
versus
Homeri
est,
quem
et
ipse
de
Orpheo
sustulit,
item
Orpheus
de
oraculo
Apollinis
tumultu
quia
dixit
'exquirite'.
laetitia
propter
promissam
imperii
aeternitatem.
laetitia]
finis
enim
auspicii
in
demonstratione
conprehensus
dedit
petentibus
laetitiae
optandam
gratulationem.
vocet
aut
revocet,
aut
hortetur
et
moneat.
monumenta
virorum
historias.
spes
discite
vestras
aut
quasi
senex
loquitur:
aut
quia,
ut
supra
diximus,
scit
se
esse
moriturum;
creta
Dardanus
Iovis
filius
et
Electrae,
profectus
de
Corytho,
civitate
Tusciae,
primus
venit
ad
Troiam
et
illic
parva
aedificia
collocavit.
post
cuius
obitum
Teucer
venit
ex
Creta
et
invenit
Dardani
socios
habitantes
in
vallibus.
qui
constituit
arces
et
moenia.
modo
ergo
errat
Anchises,
nec
respiciens
adventum
Dardani
oraculum
Cretam
significare
argumentatur
ex
his
quae
solent
ab
advenis
fieri.
Ida,
inquit,
illic
est,
quae
et
in
Troia
ad
similitudinem
dicta,
ut
effigiem
Xanthi
Troiamque
videtis,
quam
vestrae
fecere
manus
sacra
deosque
dabo,
socer
arma
Latinus
habeto
iovis
magni
quia
illic
dicitur
esse
nutritus:
quod,
ut
Sallustius
dicit,
ideo
fingitur,
quia
primos
Cretenses
constat
invenisse
religionem.
sane
nati
Iovis
fabula
haec
est:
Saturnus
postquam
a
Themide
oraculo
comperit,
a
filio
se
posse
regno
depelli,
natos
ex
Rhea
uxore
medio
ponto
potest
quidem
intellegi
secundum
Sallustium,
longe
a
continenti.
sed
altior
est
hoc
loco
poetae
intuitus:
nam
apud
chorographos
legimus,
quae
insula
in
quo
sit
mari,
ut
Sardinia
in
Africo,
Delos
in
Aegeo,
et
de
aliis
mons
idaeus
ubi
Idaeus
derivativum
est
pro
principali:
et
est
cunabula
gentis
nutrimenta;
nam
ubi
iacent
infantes
cunae
vocantur.
et
latenter
dat
gloriam
Troianis
dicens,
eos
a
diis
originem
ducere:
unde
est
ab
Iove
principium
generis
urbes
habitant
non
dicit
qui,
sed
intellegimus
Cretenses.
aut
certe
'habitant'
pro
'habitantur',
ut
insinuat
pavor
uberrima
regna
hic
decipitur,
quia
audiit
'ubere
laeto'.
maximus
unde
pater
fallitur;
nam
antiquior
est
Dardanus.
si
rite
avdita
recordor
bene
dubitatione
excusat
errorem.
teucrus
de
hoc
fabula
duplex
est;
nam
et
de
parentibus
eius
dupliciter
traditur.
alii
enim
†cureas
et
Idae
nymphae,
alii,
inter
quos
et
Trogus,
Scamandri
filium
tradunt.
qui
Scamander
cum
Creta
frugum
inopia
laboraret,
cum
parte
tertia
populi
ad
exteras
sedes
quaerendas
profectus
est,
ab
Apolline
monitus,
ibi
eum
habiturum
sedes,
ubi
noctu
a
terrigenis
oppugnatus
esset.
cum
ad
Phrygiam
venisset
et
castra
posuisset,
noctu
mures
arcuum
nervos
et
loramenta
armorum
adroserunt.
Scamander
hos
interpretatus
hostes
esse
terrigenas,
in
Idae
montis
radicibus
aedificia
collocavit.
qui
cum
adversus
Bebrycas
finitimos
bellum
gereret,
victor
in
Xantho
flumine
lapsus
non
conparuit,
qui
post
a
Cretensibus
in
honorem
regis
sui
Scamander
appellatus
est,
filioque
eius
Teucro
regnum
traditum.
qui
cives
e
suo
nomine
Teucros
appellavit,
qui
post
a
rege
Troo
Troiani
dicti
sunt,
et
templum
Apollini
constituit,
quem
Sminthium
appellavit;
Cretenses
enim
murem
sminthicem
dicunt.
alii
non
Scamandrum,
sed
Teucrum
ipsum
sub
condicione
supradicti
oraculi
profectum
de
Creta
dicunt,
et
civitatem
et
templum
condidisse,
et
sminthos
mures
vocari
a
Phrygibus.
tradunt
praeterea
non
nulli
Dardanum
a
Teucro
in
Phrygia
inventum
filiam
suam
ei
sociasse,
et
Dardanum
populares
suos
socero
cognomines
fecisse.
quidam
Teucrum
Dardani
filiam
uxorem
duxisse
tradunt,
et
ideo
Teucros
appellatos.
rhoeteas
optavitque
elegit,
ut
pars
optare
locum
habitabant
vallibus
imis
hi
sunt
qui
cum
Dardano
venerant.
hinc
id
est
de
Creta,
unde
venerat
Teucer.
mater
cultrix
cybeli
corybantiaque
aera
Corybantes
idaevmque
nemus
ut
ostenderet
Idaeum
montem,
qui
sit
in
Troia,
de
Cretae
Ida
cognomen
indeptum.
fida
silentia
sacris
hinc,
inquit,
inventum
est
servare
sacris
fidele
silentium.
et
ivncti
currum
dominae
subiere
leones
dominas
deas
dicunt,
ut
alibi
hi
dominam
Ditis
thalamo
deducere
adorti
divum
ducunt
qua
ivssa
et
necessarium
posuit
et
honestum.
gnosia
regna
Cretam,
a
Gnoso
civitate
eius.
gnosia
regna
petamus
[et]
est
argumentum
a
possibili.
nec
longo
distant
cursu
a
Delo
scilicet.
modo
ivppiter
adsit
aut
aer,
ac
si
diceret:
tantummodo
sit
serenum,
ut
Horatius
manet
sub
Iove
frigido
venator
tenerae
coniugis
inmemor
tertia
lux
hoc
quidam
iuxta
speciem
auguralem
positum
tradunt,
quae
appellatur
condictio,
id
est
denuntiatio,
cum
denuntiatur
ut
ante
diem
tertium
quis
ad
inaugurandum
adsit,
quod
Anchises,
post
impetrationem
augurii
et
Apollinis
responsum
suadens
in
Cretam
eundum,
ostendit
condictionem
in
tertium
diem;
addit
enim
'modo
Iuppiter
adsit'
et
reliqua.
haec
et
pro
civitate
dicitur.
cretaeis
quia
meritos
unicuique
aptos;
ratio
enim
victimarum
fit
pro
qualitate
numinum:
nam
aut
haec
immolantur
quae
obsunt
eorum
muneribus,
ut
porcus
Cereri,
quia
obest
frugibus,
hircus
Libero,
quia
vitibus
nocet:
aut
certe
ad
similitudinem,
ut
inferis
nigras
pecudes,
superis
albas
immolent,
tavrum
neptuno
propter
futuram
navigationem.
tavrum
tibi
pulcher
apollo
propter
oraculum
datum.
nigram
hiemi
pecudem
zephyris
felicibus
Albam
bono
usus
est
ordine,
ut
prius
averteret
mala,
sic
conciliaret
optanda:
frustra
enim
profutura
poscuntur
adversis
sequentibus.
nigram
hiemi
pecvdem]
nam
et
Romani
veteres
diis
asperioribus
sacrificabant,
ne
nocerent.
pulsum
regnis
cessisse
paternis
non
dicit
quare.
sed
talis
historia
est:
Idomeneus
et
Sallentinos
obsedit
milite
campos
Lyctius
Idomeneus
idomenea
hoste
hic
multi
distingunt.
adstare
esse
†
ortygiae
de
hac
plenius
supra
dictum
est.
pelagoque
volamus
[quia]
ut
alibi
mare
velivolum
bacchatamque
ivgis
naxon
aut
vitibus
consitam,
aut
celebratam
Bacchis,
aut
ubi
Bacchus
ex
Indis,
bacchatam
[ergo]
in
qua
bacchatus
sit
Liber;
aut
ideo
gratam
Baccho,
quod
ibi
cum
relicta
a
Theseo
Ariadne
libentissime
concubuerit,
cui
etiam
coronam
donavit,
quae
postea
inter
sidera
collocata
est.
viridemque
donusam
olearon
non
adiecit
epitheton
causa
varietatis.
niveamque
paron
unde
candidum
marmor,
ut
Pariusve
lapis
circumdatur
auro
sparsasque
per
aequor
cycladas
et
hae
quas
dixit,
cyclades
sunt:
unde
minus
est
'et
alias'.
'sparsas'
autem,
quia
nullo
ordine
continentur,
ut
stoechades,
quae
legimus
praeterimus,
ut
litoraque
Epiri
legimus
freta
concita
terris
vel
propter
promunctoria:
vel
quod
naturale
est,
ut
concitatiora
sint
maria
vicinitate
terrarum,
quas
constat
anhelitum
quendam
ex
se
emittere:
unde
in
quinto
navigaturus
Aeneas
Eryci
sacrificat.
nauticus
et
reliqua.
celeuma
nauticum
est
hoc
hemistichium.
cretam
proavosque
petamus
celeuma
dicunt.
et
bene
metro
inpediebant
iussa
nautarum
proavosque
sane
'proavos'
appellando
cognationem
declarat.
surgens
flans,
ut
et
fando
surgentes
demoror
austros
cum
venti
posuere
omnisque
repente
resedit
flatus
et
tandem
ad
desiderium
pertinet
navigantum;
nam
sequitur
'ergo
avidus
muros'.
curetum
adlabimur
ostendit
prosperam
navigationem
fuisse.
ergo
avidus
muros
ordo
est
'avidus
urbis
optatae
muros
molior',
non
'avidus
molior'.
pergameamque
voco
zeugma
a
superioribus,
hoc
est
urbem.
gentem
sociorum
multitudinem,
'laetam'
autem
propter
Pergama
restituta.
amare
focos
sacrificia
celebrare.
flammis
adolere
penates
arcemque
attollere
tectis
poetica
periphrasis,
id
est
domos
aedificare:
nam
arx
est
in
civitate
munitus
locus.
fere
're'
longa
est.
sicco
subductae
litore
puppes
operata
ivventus
perfecit
sacrificia
propter
conubia
et
novas
sedes,
laetis
operatus
in
herbis
et
matutinis
operatur
festa
lucernis
subito
cum
id
est
cum
subito.
corrupto
caeli
tractu
hic
est
ordo
pestilentiae,
ut
Lucretius
docet:
primo
aeris
corruptio,
post
aquarum
et
terrae,
mox
omnium
animalium.
notandum
sane
Apolline
offenso
pestilentiam
semper
creari:
quod
etiam
Homerus
ostendit,
cum
eum
armatum
inducit
sagittis:
unde
et
Apollo
dicitur
secundum
aliquos
condito
mitis
placidusque
telo
supplices
audi
pueros
Apollo
miseranda
metonymia
'quae
miseranda
facit'.
arboribusque
satisque
lues
quidam
dicunt
diversis
numinibus
vel
bene
vel
male
faciendi
potestatem
dicatam,
ut
Veneri
coniugia,
Cereri
divortia,
Iunoni
procreationem
liberorum,
sterilitatem
horum
tam
linquebant
dulces
animas
item
alibi
et
cum
frigida
mors
anima
seduxerit
artus
nunc
me
fluctus
habet
animam
relinquam
potius
quam
illum
deseram
aut
aegra
trahebant
duo
mala
significat,
aut
mortem
aut
aegritudinem
prolixam.
'aegra'
autem
aegrota.
et
bene
addidit
'corpora',
quia
et
animus
aeger
potest
esse.
exurere
sirius
agros
Sirius
stella
est
in
ore
canis
posita,
quae
annis
omnibus
oritur
circa
VIII.
K#1123.
Iulias,
quae
orta
plerumque
pestilentiam
toto
anno
facit,
plerumque
paucis
diebus,
interdum
innoxia
nascitur.
hinc
est
et
in
totum
regnaret
Sirius
annum
et
letifer
annus
steriles
exurere
agros
exurendo
steriles
reddere.
seges
aegra
'seges'
interdum
terram
significat,
ut
Horatius
haec
seges
ingratos
tulit
et
feret
omnibus
annis
quid
faciat
laetas
segetes
hortatur
pater
ire
mari
bene
filium
mittit,
quia
erroris
causa
pater
fuerat.
veniamque
precari
et
beneficium,
ut
orantes
veniam
laborum
temptare
avxilium
non
tamen
ulla
magis
praesens
fortuna
laborum
est
vertere
cursus
propter
sedes
effigies
sacrae
et
reliqua.
mediisque
ex
ignibus
et
reliqua.
hoc
quibusdam
videtur
ad
maiestatem
potius
deorum
referendum,
quam
ad
iactantiam
virtutis
Aeneae.
et
significantius
erit,
si
quae
non
legeris
intellegas.
visi
adstare
non
adstabant,
sed
videbantur:
unde
et
visa
dicuntur;
non
enim
sunt,
sed
videntur.
in
somnis
multi
hic
distingunt
et
volunt
unam
partem
esse
orationis,
id
est
vigilantis:
multo
lumine
cum
nimbo
suo,
insertas
aut
clatratas;
aut
non
seratas,
ut
sit
quasi
'inseratas',
id
est
non
clausas,
et
dictum,
quomodo
'asprosque
molares'
pro
'asperos',
'conpostus'
pro
'conpositus',
'vixet'
pro
'vixisset'.
fundebat
scilicet
abundans
lumen.
tum
sic
adfari
hic
versus
in
multis
non
invenitur.
ortygiam
'ad
Ortygiam':
more
suo
detraxit
praepositionem,
ut
paulo
post
'Cretae'
pro
'in
Creta'.
canit
proprie,
quia
oraculum.
en
quasi
demonstrantis
est,
ut
fidem
faciat,
ne
somnium
putetur,
ut
paulo
post
haud
dubitanda
refer
dardania
derivativum
nomen
a
constitutore.
et
notandum,
regionem
pro
civitate
positam.
tuaque
arma
secuti
ac
si
diceret
'tuas
partes',
socer
arma
Latinus
habeto
sub
te
permensi
evecti,
ut
est
contra
pelagoque
remenso
inprovisi
aderunt
idem
nos
scilicet
qui
te
sumus
secuti.
venturos
plus
est
quam
si
dixisset
'futuros';
nam
quasi
eos
iam
esse
significat.
in
astra
nepotes
significat
Gaium
Iulium
Caesarem,
qui
primus
inter
deos
relatus
est.
et
bene
'in
astra',
cuius
sidus
apparuit,
ut
ecce
Dionaei
processit
Caesaris
astrum
urbi
Romae
magnis
id
est
nepotibus.
et
bonum
ornatum
a
sermonis
fecit
similitudine
'magnis
magna
para'
dicendo.
fugae
profectionis.
mutandae
sedes
argumentum
a
necessitate.
simul
arguitur
error
Anchisae.
ordo
autem
est
'Delius
Apollo'.
svasit
deest
'capere'.
cretae]
non
sic
dicitur
'Cretae',
quemadmodum
'Romae':
neque
enim
bene,
sicut
dictum
est,
sine
praepositione
insulae
ponuntur,
nisi
hae
tantum
quae
eiusdem
nominis
civitates
habent
†et
deli
quasi
labini.
est
locus
ut
ante
diximus,
hesperiam
deest
'quam',
ut
supra
dictum
est.
cognomine
ab
Hespero,
Hispaniae
rege:
vel
stella
quam
intuentur
petentes
Italiam.
antiqua
nobilis,
ut
iam
dictum
est.
oenotri
vel
a
rege,
vel
a
vino.
Italis
enim
primus
vitem
ostendit
Saturnus,
ut
in
septimo
legimus
vitisator
curvam
servans
sub
imagine
falcem
Italiam
dixisse
bene
omnia
Italiae
nomina
in
unum
contulit
propter
errorem
Aeneae.
propriae
sedes
perpetuae,
quia
infirmas
et
in
Creta
et
in
Thracia
condidit.
hinc
dardanus
ortus
iasivsque
pater
a
quo
principe
nostrum
a
Dardano,
non
ab
Iasio;
nam
anteriori
respondit.
quod
autem
dicit
'a
quo
principe
genus
nostrum
est'
potest
et
generaliter
intellegi,
laetus
id
est
omissa
tristitia
quam
de
sociis
habebat
amissis,
vel
quia
ei
designatus
evidenter
fuerat
locus,
ad
quem
sine
errore
et
pergere
et
pervenire
deberet.
havd
dubitanda
refer
aut
quia
dubitaverant
ex
consilio
Anchisae,
aut
ne
propter
somnium
non
crederent.
havd
d.
r.]
ideo
dicunt,
si
forte
non
crederet
quod
per
somnium
vidit,
aut
quia
non
dubie,
ut
Apollo,
monuerunt.
corythum
designat
partem
provinciae,
avsonias
appellata
Ausonia
ab
Ausone,
Ulixis
et
Calypsus
filio:
et
primo
pars,
postea
omnis
Italia
nominata.
dictaea
Dictaeus
mons
Cretae
est,
dictus
a
Dicte
nympha,
quae
illic
colitur:
in
quo
dicitur
altus
Iuppiter,
ut
Dictaeo
caeli
regem
pavere
sub
antro
dictaea
Dictaeus
mons
est
in
Creta,
ubi
herba
dictamnos
nascitur,
quae
admota
vulneribus
ferrum
inhaerens
solet
expellere.
qui
mons
dictus
est
a
Dicte
nympha,
quae
ibi
colitur.
quam
cum
Minos
rex
amaret
et
insequeretur
per
loca
avia,
illa
se
amore
castitatis
praecipitem
dedit,
et
excepta
piscatorum
retibus
invita
reducta
est.
a
qua
rex
abstinuit
et
nomine
eius
Dictaea
loca
appellari
iussit.
in
hoc
monte
dicitur
altus
Iuppiter,
ut
Dictaeo
caeli
regem
pavere
sub
antro
negat
tibi
ivppiter
arva
ex
definito.
et
bene
Iuppiter,
quasi
ipse
qui
Cretensibus
praeest.
talibus
attonitus
visis
hoc
est
talibus
deorum
vultibus:
nec
sopor
illud
erat
soluta
elocutio.
velatasque
comas
vittatas,
ut
victori
velatum
auro
vittisque
iuvencum
velat
materna
tempora
myrto
manabat
fluebat.
hinc
et
lapis
manalis
quem
trahebant
pontifices,
quotiens
siccitas
erat.
corripio
e
stratis
corpus
ne
satietate
videatur
reliquisse
somnum.
et
sciendum,
quia
quotiens
ex
abrupto
somnus
aufugerit
significat
omen
infelix,
ut
ecce
hoc
loco
tempestas
sequitur.
item
in
secundo
excutior
somno
et
dono
divum
gratissima
serpit
tendoque
supinas
ad
caelum
cum
voce
manus
honesta
elocutio
cum
uno
sermone
respondemus
duobus,
ut
interea
fessos
ventus
cum
sole
reliquit
intemerata
rite
perfecta,
ut,
si
leniter
vinum
fundendum
est
aut
mola
inicienda,
sic
fiant
ut
ratio
exigit
sacrificii:
aliter
si
fiant,
temerata
ac
turbata
sunt
sacra:
unde
Helenus
nequa
inter
sanctos
ignes
in
honore
deorum
hostilis
facies
occurrat
et
omina
turbet
audax
quos
rumpere
Pallas
sacra
vetat
focis
perfecto
honore
peracto
sacrificio,
qui
est
honor
deorum.
Anchisen
facio
certum
bene
'certum',
quia
incertus
erraverat.
vel
propter
illud
'haec
laetus
longaevo
dicta
parenti'.
ambigvam
non
incertam,
sed
gemini
Atridae
seque
novo
adventu
scilicet
Teucri.
veterum
locorum
id
est
Italiae.
deest
sane
'esse',
ut
sit
deceptum
esse.
sane
novo
errore
veterum
locorum
aut
per
contrarietatem
sermonum
declamavit:
aut
'novo'
pro
magno
posuit.
nate
iliacis
exercite
fatigate;
nam
'exercitatus'
peritus
significat:
ut
expertus
et
expers;
nam
expertum
rerum
si
dixero,
significo
peritum;
si
expertem,
ignarum.
casus
cassandra
canebat
haec
compositio
iam
vitiosa
est:
quae
maioribus
placuit,
ut
Anchisen
agnovit
amicum
sale
saxa
sonabant
portendere
†significari
debito.
portendere
minus
est
'deberi',
ut
in
septimo
portendi
generos
regna
vocare
satis
proprie,
unde
in
octavo
expectate
solo
Laurenti
arvisque
Latinis
teucros
crederet
scilicet
propter
longitudinem
spatii.
tum
vates
cassandra
moveret
bene
'tum',
quia
iam
probavit.
cedamus
phoebo
<
et
m.
m.
s.
>
a
necessario
et
utili
scilicet.
cedamus
phoebo
cuius
instinctu
dii
penates
profutura
dixerunt,
ut
hic
canit
et
tua
nos
en
ultro
ad
limina
mittit
meliora
sequamvr
potest
bis
subaudiri
'meliora',
ut
meliora
moniti
meliora
sequamur.
cuncti
hoc
est
'cuncti
adsentimur';
nam
'cuncti
profecti'
pugnat
cum
'paucisque
relictis'.
ovantes
alacres,
non
utique
gaudentes.
hanc
quoque
deserimus
sedem
quemadmodum
Troiam
et
Thraciam.
et
cum
dolore
dictum
accipe
'hanc
quoque
deserimus
cava
trabe
navium
periphrasis
optima.
currimus
aequor
sicut
Tyrrhenum
navigat
aequor
supra
caput
capitalis,
perniciosus.
noctem
hiememque
pluviam
cum
obscuritate.
'
ferens
adferens.
inhorrvit
unda
tenebris
horridior
est
facta
per
tenebras.
magna
aequora
aut
epitheton
est,
ut
surgant
aequora
quae
magna
sunt,
aut
'magna
aequora',
magni
fluctus.
gurgite
vasto
epitheto
auxit
tapinosin.
involvere
diem
aspectum
ademerunt.
nimbi
nubes.
nox
umida
nubes
caliginosae.
excutimur
cursu
a
proposito
itinere
avertimur.
caecis
in
undis
incertis,
quia
sidera
non
apparebant.
caecis
undis]
id
est
quae
non
viderentur.
ipse
negat
discernere
caelo
figurate,
ut
viae
mari
dedit
quod
proprium
terrae
est,
ut
alibi
'sulcari'
ait:
unde
et
terra
'
aequor
palinurus
hic
Iasii
filius
incertos
soles
bene
'incertos',
quia
quantavis
sit
obscuritas,
tamen
noctis
est
manifesta
discretio:
unde
superflua
quaestio
est
eorum
qui
dicunt,
tres
dies
quomodo
transisse
scierunt,
si
noctem
a
die
discernere
non
poterant?
quale
per
incertam
lunam
caeca
caligine
cacenphaton
in
sermone.
erramus
pelago
et
reliqua.
hinc
Pelopis
gentes
Maleaeque
sonantia
saxa
circumstant
pariterque
undae
terraeque
minantur.
pulsamur
saevis
et
circumsistimur
undis
attollere
visa
naturaliter
dixit:
quotiens
enim
propinquamus
litoribus,
et
exsurgere
terra
videtur
et
fumum
emittere.
aperire
ostendere,
ut
Sallustius
caput
aperire
solitus
aperire
procul
montes
ac
>
volvere
fumum
pro
aperiuntur
montes
ac
fumus
volvitur.
remis
insurgimus
†cum
remes,
anaremos,
id
est
exsurgentes
fortius
remigamus.
servatum
ex
undis
ac
si
diceret,
de
periculis
in
graviora
se
pervenisse
discrimina.
strophadum
me
litora
Phineus
rex
fuit
Arcadiae.
hic
suis
liberis
superduxit
novercam,
cuius
instinctu
eos
caecavit.
ob
quam
rem
irati
dii
ei
oculos
sustulerunt
et
adhibuerunt
harpyias.
et
manibus
prohibent
contingere
mensas
vobis
furiarum
ego
maxima
Stygiasque
canes
in
luce
superna
destituam
visaeque
canes
ululare
per
umbram
adventante
dea
sunt
geminae
pestes
stant
sunt.
ionio
in
magno
in
magno
mari
Ionio.
et
sciendum
Ionium
sinum
esse
inmensum
ab
Ionia
usque
ad
Siciliam,
et
huius
partes
esse
Adriaticum
Achaicum
Epiroticum;
maria
enim
vel
a
provinciis
vel
ab
insulis
vel
a
civitatibus
nomen
accipiunt.
bene
ergo
'in
magno',
quasi
in
quo
etiam
alia
maria
sunt.
harpyiaeque
colunt
aliae
ergo
et
Celaeno
harpyia.
mensasque
metu
hoc
est
sicut
dictum
est,
pulsae
a
Zetho
et
Calai.
nec
saevior
vlla
pestis
et
ira
deum
stygiis
sese
extvlit
undis
ut
Poena
in
Statio.
et
non
dicit
has
de
inferis
virginei
volucrum
vultus
si
subdistinguas
'virginei',
maior
erit
admiratio.
foedissima
hic
turpis,
ut
Terentius
in
eunucho
nunc
heu
videtur
foedus,
quia
illam
non
habet
sanguine
foedantem
foedatique
ora
Galaesi
proluvies
sordis
effusio.
quod
proluvium,
quae
haec
est
subita
largitas
uncaeque
manus
manus
pro
unguibus
posuit,
hoc
est
fame
veluti
fame;
nam
abundare
dicit
armenta.
aut
re
vera
'fame',
quam
eis
inferebat
non
inopia,
sed
avaritia.
deLati
quod
necessitatis
est;
nam
voluntate
aliquo
non
deferimur,
sed
venimus.
laeta
pinguia:
nam
in
animalibus,
in
quibus
cognosci
non
potest
sensus,
laetitiam
pingue
corpus
ostendit,
non
mens,
ut
in
hominibus.
passim
campis
Ulixis
socii
boves
Solis
occidisse
inducuntur,
Vergilius
credibilius
finxit.
caprigenumque
pecus
satis
nove
et
adfectate.
nullo
custode
deest
'cum'.
per
herbam
ordo
est,
non
'per
herbam',
sed
'per
campos
in
herbis
videmus
armenta'.
ipsumque
vocamus
'ipsum',
id
est
regem
deorum,
aut
certe
praedatorem,
hoc
est,
cui
de
praeda
debetur
aliquid:
nam
Romani
moris
fuit
ut
bella
gesturi
de
parte
praedae
aliquid
numinibus
pollicerentur:
adeo
ut
Romae
fuerit
unum
templum
Iovis
praedatoris:
non
quod
praedae
praeest,
sed
quod
ei
aliquid
ex
praeda
debeatur.
in
partem
praedamque
in
partem
dapibusque
epulamur
dapes
deorum
sunt,
epulae
hominum:
bene
ergo
utrumque
posuit;
nam
et
sacrificiis
et
conviviis
operam
tribuunt.
opimis
pinguibus.
subitae
pro
subito.
adverbium
in
nomen
deflexum.
lapsu
celeritate,
ut
supra.
adsunt
velocitatem
ostendit.
harpyiae
clangoribus
alas
deest
'cum',
ut
sit
'alas
quatiebant
cum
clangoribus',
ut
atque
Ixionii
vento
rota
constitit
orbis
contactuque
omnia
foedant
subaudiendum
'quae
relinquebant'.
tum
praeterea.
et
deest
'erat',
rursum
ad
illud
solum
pertinet
'instruimus
mensas';
nam
ante
in
speluncis
non
fuerant.
et
sciendum
hanc
particulam
interdum
sic
poni,
ut
iteratum
aliquid
significet,
ut
si
dicas
'veni
ad
te
mane,
rursum
veni'.
interdum
sine
iteratione
est,
ut
'fui
apud
te,
rursum
veni
etiam'
non
ideo
dicis
'rursum',
quia
etiam
primo
cavata
pro
'cava';
nam
cavatum
proprie
manu
factum
dicimus.
arisque
reponimus
ignem
ecce
quod
dixit
'in
partem
praedamque
Iovem'.
sane
sciendum
iterationem
hanc
fieri
secundum
ritum
sacrorum;
nam
displicuisse
prima
ex
prodigiis
indicatur.
sunt
autem
hae
animales
hostiae,
quae
tantum
immolantur,
sanguinis
et
sacri
pateras
extaque
salsos
porriciam
in
fluctus
et
solida
inponit
taurorum
viscera
flammis
ex
diverso
caeli
ut
'ex
secreto
montium':
subaudis
'loco'.
turba
sonans
impetum
ostendit;
nam
de
tribus
loquitur.
et
adludit
ad
furias,
de
quibus
ait
alibi
vocat
agmina
saeva
sororum
praedam
pedibus
circumvolat
uncis
aut
circum
praedam
[
pollvit
contingit.
et
pollutum
sacrificium
contactum
dicitur.
et
hoc
est
'contactuque
omnia
foedant
inmundo'.
dira
Sabini
et
Umbri
quae
nos
mala,
dira
appellant.
ac
ivssi
hic
'iussi'
utrum
verbum
an
participium
sit,
id
est
utrum
illi
iussi
sint,
an
ego
iussi?
tectosque
per
herbam
disponunt
enses
signum
utique
militare.
misenus
bene
Misenum
dicit
tubicinem:
ipse
est
enim
qui
dicitur
filius
fuisse
Aeoli,
ut
Misenum
Aeoliden
nova
mira,
ut
Pollio
et
ipse
facit
nova
carmina
et
aerisonum
Stymphalon
obscenas
obscenae
sunt
aves,
quae
canendo
adversa
significant,
ut
paulo
post
'infelix
vates'.
pelagi
volucres
quia
dicuntur
Ponti
et
Terrae
filiae:
unde
in
insulis
habitant
partem
terrarum,
partem
maris
tenentes.
alii
dicunt
eas
Neptuni
filias,
qui
fere
prodigiorum
omnium
pater
est:
nec
inmerito;
nam
secundum
Milesium
Thaletem
omnia
ex
umore
procreantur:
unde
est
Oceanumque
patrem
rerum
foedare
cruentare.
Ennius
ferro
foedati
iacent
vim,
plumis
vllam
naturale
enim
est
ut
eludat
ictum
plumarum
levitas:
unde
et
addidit
'plumis'.
nam,
quod
Donatus
dicit,
ideo
eas
fuisse
invulnerabiles,
quia
de
Styge
erant
natae,
non
probatur.
semesam
semicomesam.
vestigia
infelix
vates
nuntia
infelicitatis,
ut
sis
felix
sive
deae,
seu
sint
dirae
obscenaeque
volucres
quam
vos
dira
fames
pinnis
ablata
refugit
alitis
in
parvae
subito
collecta
figuram
rumpit
vocem
cum
indignatione
loquitur,
ut
quid
me
alta
silentia
cogis
rumpere?
bellum
etiam
pro
caede
boum
stratisque
ivvencis
iteratum
est
ad
augendam
invidiam,
ut
stirpis
Achilleae
fastus,
iuvenemque
superbum
laomedontiadae
perfidi:
a
rege
natum
obprobrium,
qui
deos
fefellit.
Laomedontius
heros
Laomedontia
pubes
bellumne
necessario
iteravit,
ut
verbum
in
quo
culpa
consistit.
patrio
regno
et
patrios
cultusque
accipite
ergo
animis
quia
nos
bellis
appetitis:
ac
si
diceret,
ut
futuram
famem
iam
nunc
possitis
timere.
quae
phoebo
pater
omnipotens
tribuit
auctoritatem,
ne
possint
a
se
dicta
phoebus
apollo
purus,
inpollutus:
et
est
Apollinis
fixum
antonomasivum,
quod
alii
dari
non
potest;
nam
sunt
furiarum
maxima
adeo
ipsae
sunt
furiae,
ut
et
unum
epitheton
habeant,
et
causis
consentiant:
nam
ait
de
Tisiphone
furiarum
maxima
iuxta
accubat
et
manibus
prohibet
contingere
mensas
Italiam
cursu
petitis
ex
his
quae
norunt
fidem
dicendis
accommodant:
datam
fatis
concessam.
quam
vos
dira
fames
ut
Varro
in
secundo
divinarum
dicit,
oraculum
hoc
a
Dodonaeo
Iove
apud
Epirum
acceperunt:
quod
modo
dixisse
fingit
harpyias.
sed
tamen
colorate
tangit
historiam
dicendo
'quae
Phoebo
pater
omnipotens'.
nostraeque
inivria
caedis
ambesas
undique
esas,
hoc
est
rotundas:
maiores
enim
refugit
non
metu:
nec
enim
minantibus
convenit:
sed
ne
posset
gelidus
derigvit
id
est
gelidus
factus
deriguit.
nec
iam
amplius
armis
subaudis
'usi
sunt';
nec
enim
potest
esse
ab
inferioribus
zeugma,
quod
plerumque
fit,
ut
ei
per
omnia
unus
sermo
sufficiat,
ut
Troiugena,
interpres
divum,
qui
numina
Phoebi,
qui
tripodas,
Clarii
laurus,
qui
sidera
disce,
puer,
virtutem
ex
me
verumque
laborem,
fortunam
ex
aliis
sed
votis
precibusque
duplici
ratione
placantur
numina,
aut
votis
aut
precibus:
unde
est
Iunonis
magnae
primum
prece
numen
adora,
Iunoni
cane
vota
libens
ivbent
volunt,
ut
infandum
regina
iubes
renovare
dolorem
iubeo
Chremetem
sive
deae
quia
divinant.
obscenaeque
volucres
quia
in
his
ventris
cernebant
proluviem.
bene
autem,
etiam
si
aves
sunt,
eas
dicit
placandas
propter
pessima
omina.
passis
numina
magna
penatibus
et
magnis
diis
meritos
congruos,
id
est
expiatorios:
unde
sequitur
'di
prohibete
minas'.
indicit
dii
prohibete
minas
hoc
per
speciem
auguralem
quae
invocatio
appellatur
non
nulli
dictum
putant.
invocatio
autem
est
precatio,
avertite
casum
bene,
etiam
si
contingat,
casum
credit
esse,
non
ultionem.
obscenamque
famem,
quae
prima
pericula
vito
sin
vis
obsistat,
ferro,
quam
fame
aequius
perituros
servate
pios
propter
facta
sacrificia.
quae
ne
monstra
pii
paterentur
talia
Troes
ventusque
gubernatorque
vocabat
honestius
hac
elocutione
per
pluralem
utimur
numerum,
licet
possit
et
singularis
esse.
medio
apparet
fluctu
iuxta
morem
cotidianum
dixit
'medio',
ut
si
dicamus
'in
medio
mari
naufragium
fecit',
cum
interdum
non
longe
a
litore
contingit.
nemorosa
zacynthos
insulas
Graeciae
commemorat.
sameque
Cephalleniae
neritos
mons
Ithacae.
effugimus
transimus
celeriter.
laertia
regna
inrisorie,
cum
praemiserit
scopulos,
ut
inmania
saxa,
vestras,
Eure,
domos
leucatae
nimbosa
cacumina
montis
Leucata
mons
est
altissimus,
tum
Phoebo
et
Triviae
solido
de
marmore
templum
constituam
nimbosa
cacumina
semper
enim,
quamvis
aliis
caeli
partibus
serenis,
Leucatae
montis
cacumen
nubibus
tectum
est.
et
formidatus
nautis
aperitur
apollo
nauticum
verbum,
quotiens
cedente
eo
quo
inpeditur
aspectus,
aliquid
patescit,
ut
portusque
patescit
iam
propior
hunc
petimus
occurrebat:
cur
formidatum
petitis?
ideo
intulit
'fessi'.
parvae
urbi
Ambraciae
insperata
tellure
an
quia
saxosa
loca;
an
quia
per
medios
hostes
navigaverant;
an
quia
tempestate;
an
quia
[cum]
Graeca?
nam
ideo
et
'potiti'
sequitur.
tellure
potiti
'potior'
et
'illa
re'
dicimus
et
'illius
rei':
sed
per
septimum
ut
prius
quam
legatos
conveniret
Adherbalis
potiretur
patria
potitur
commoda
lustramurque
iovi
aut
'lustramur',
id
est
purgamur,
ut
Iovi
sacra
faciamus;
aut
certe
'lustramur
Iovi',
id
est
expiamur.
piaculum
enim
commissum
fuerat
tauro
in
Thracia
immolato,
ut
diximus
supra,
et
licet
multa
fuissent
secuta
sacrificia,
intellegebatur
tamen
adhuc
numen
iratum
non
desinentibus
malis.
sciendum
sane
moris
fuisse,
ut
piaculo
commisso
ludi
celebrarentur:
nam
cum
Romani
iracundia
matris
deum
laborarent
et
eam
nec
sacrificiis
nec
ludis
placare
possent,
quidam
senex
statutis
ludis
circensibus
saltavit,
quae
sola
fuit
causa
placationis:
unde
et
natum
proverbium
est
omnia
secunda,
saltat
senex
ipsumque
vocamus
in
partem
praedamque
Iovem
votisque
]
dubium
est
utrum
faciendis
an
solvendis
votis.
votisque
incendimus
aras
id
est
vota
facientes.
dubitatur
vero
utrum
Iovis
aras,
an
Veneris
dixerit.
Varro
enim
templum
Veneri
ab
Aenea
conditum,
ubi
nunc
Leucas
est,
dicit:
quamvis
Menander
et
Turpilius
comici
a
Phaone
Lesbio
id
templum
conditum
dicunt.
qui
cum
esset
navicularius,
solitus
a
Lesbo
in
continentem
proximos
quosque
actia
litora
ut
supra
diximus,
propter
Augustum
hoc.
dicit,
qui
illic
ludos
statuit
agonales,
patrias
palaestras
palaestrae
usus
primum
apud
Athenienses
repertus
est.
Troiani
autem
praeter
Dardanum
et
Teucrum
etiam
ab
Atheniensibus
originem
ducunt:
unde
et
Minervam
colunt.
hinc
est
in
secundo
neu
populum
antiqua
sub
religione
tueri
fugam
tenvisse
feliciter
navigasse:
nam
'tenere'
est
implere,
ut
ni
teneant
cursus
magnum
sol
circumvolvitur
annum
antiqui
tempora
sideribus
computabant
et
dixerunt
primo
lunarem
annum
XXX.
dierum:
unde
invenitur
in
aliquibus
DCCCC.
annorum
vita,
scilicet
lunarium.
postea
solstitialis
annus
repertus
est,
qui
XII.
continet
menses.
mox
maiore
cura
annum
esse
magnum
voluerunt
omnibus
planetis
in
eundem
recurrentibus
locum,
et
hic
fit,
ut
supra
xii
DCCCCLIIII
aere
cavo
clipeum
aeris
cavi,
ut
pulchra
prole
clipeum
super
intonat
ingens
magni
gestamen
abantis
paenultima
habet
accentum.
et
hunc
Abantem
intellegamus
occisum
cum
Androgeo
mutemus
clipeos
postibus
adversis
figo
proprie;
figi
enim
dona
dicuntur,
ut
sacra
ad
fastigia
fixi
rem
carmine
signo
'rem'
votum,
id
est
voluntatem.
tumulo
superaddite
carmen,
Daphnis
ego
in
silvis
hinc
usque
ad
sidera
notus,
formosi
pecoris
custos
formosior
ipse
de
danais
victoribus
inrisio
est,
ut
victoresque
cadunt
Danai
at
Lausum
socii
exanimem
super
arma
ferebant
linquere
tum
portus
id
est
post
insultationem
carminis
necessario
statim
fugit.
aerias
arces
id
est
altas.
phaeacum
Corcyram
insulam
dicit,
sitam
inter
Epirum
et
Calabriam,
ubi
regnavit
Alcinous,
abscondimus
nauticus
sermo
est.
sane
mira
usus
est
celeritate,
ut
ante
absconditam
quam
visam
insulam
diceret.
portuque
subimus
chaonio
ut
subeunt
muro
buthroti
urbem
id
est
Buthrotium,
ut
fontem
Timavi
buthroti
urbem]
Helenus,
filius
incredibilis
rerum
fama
incredibilium
rerum
fama.
et
bene
non
credit:
unde
et
postea
interrogat
Pyrrhin
conubia
servas?
priamidem
helenum
hoc
totum
cum
admiratione
pronuntiandum
est.
patrio
marito
atqui
Thebana
fuit
Italiam
quaero
patriam
Hispaniam
sibi
patriam
esse
cessisse
marito
progredior
portu
classes
et
litora
linquens
hysteroproteron
in
sensu:
ante
enim
linquitur
litus
et
sic
a
portu
proceditur.
exire
locosque
explorare
novos
sollemnes
tristia
dona
tale
est
illud
quem
semper
acerbum,
semper
honoratum,
sic
di
voluistis,
habebo
in
luco
lucum,
ut
supra
diximus,
numquam
ponit
sine
religione;
nam
in
ipsis
habitant
manes
piorum,
qui
lares
viales
sunt:
unde
in
sexto
nulli
certa
domus;
lucis
habitamus
opacis
tumuloque
sacerdos
ac
lucus
late
sacer
additur
Anchiseo
falsi
simulati.
libabat
cineri
non
dixit
cuius,
sed
exin
†latinis
intellegitur.
sic
et
'manes'.
manesque
vocabat
sacrificiis
inani
sepulturae
conciliabat
manes
Hectoreos.
et
bene
in
luco,
ut
diximus
supra.
ad
tumulum
id
est
cenotaphion.
viridi
caespite
herboso.
geminas
unam
marito,
alteram
filio:
aut
certe
illud
respicit,
quia
inferi
pari
gaudent
numero,
ut
ecce
duas
tibi
Daphni
numero
deus
inpare
gaudet
en
quattuor
aras,
ecce
duas
tibi
Daphni,
duoque
altaria
Phoebo
lacrimis
sacraverat
hoc
tantum,
ut
causam
lacrimarum
haberet.
monstris
derigvit
visu
in
medio
dum
me
cernit,
obstipuit:
calor
ossa
reliquit
id
est
extimuit,
ut
solvuntur
frigore
membra
verane
te
facies
ordo
est,
o
nate
dea,
adfersne
te
mihi,
vera
facies,
verus
nuntius?
verus
mihi
nuntius
adfers
quidam
sic
exponunt:
'adfers'
pro
adfereris,
id
est
vivus
mihi
nuntiaris.
vivisne
et
secundum
muliebrem
adfectum,
hector
ubi
est
hoc
ad
Aeneae
pertinet
gloriam,
ut
ab
Hectore
numquam
discessisse
videatur.
sentit
autem
hoc:
si
umbrae
videntur
in
sacris,
cur
non
eorum
magis
quibus
sacrificatur?
dixit
lacrimasque
effudit
bene
postquam
ad
mentionem
Hectoris
ventum
est,
tacuit
et
flevit.
furenti
insolabiliter
et
inpatienter
dolenti.
turbatus
lugente
scilicet
Andromache.
Cato
ait
verba
tertiato
et
quartato
quempiam
dicere
prae
metu
hisco
hiscere
est
hiare,
nec
loqui
posse.
vivo
equidem
hoc
†enim
et
hos
legendum
est.
vivo
equidem
ac
si
diceret:
si
tamen
vita
est
infeliciter
vivere.
nam
vera
vides
propter
illud
'verane
te
facies'?
hev
disiungendum
ab
interrogatione,
ut
separatim
luctuosa
vox
audiatur.
casus
hic
'eventus',
ut
tot
casibus
actos
deiectam
conivge
tanto
excipit
signate
locutus
est,
quia
'deiectam'
dixerat;
excipiuntur
enim
quae
cadunt.
digna
congrua
et
priori
conveniens.
hectoris
andRomache
si
'Andromache',
sequentibus
iunge:
si
'Andromachen',
superioribus.
conubia
servas
tenes,
ut
et
nunc
servat
honos
sedem
tuus
ossaque
nomen
servantem
ripas
servas
pro
servasti.
deiecit
vultum
decenter,
quia
de
concubitu
admonita
est.
demissa
humili,
o
felix]
o
felix
bene
et
virginitatem
laudat
et
mortem,
ut
ostendat
se
invitam
Pyrrhi
pertulisse
conubium
et
esse
superstitem
suis
miseriis.
priameia
virgo]
quia
notum
est
nomen,
omisit.
priameia
virgo
Achilles
dum
circa
muros
Troiae
bellum
gereret,
Polyxenam
visam
adamavit
et
conditione
pacis
in
matrimonium
postulavit.
ante
alias
ideo
felicior,
quia
virgo
extincta
est.
una
ante
alias
'ante
alias'
hic
absoluto
iunxit,
ut
fida
ante
alias
scelere
ante
alios
inmanior
ipse
ante
alios
pulcherrimus
omnes
hostilem
ad
tumulum
quia
grande
est
mortis
solatium
praemissus
hostis
interitus.
Troiae
sub
moenibus
altis
solatium
dedit
mortuae,
quod
licet
ad
hostilem
tumulum,
sed
in
ore
patriae
perierit;
unde
duplex
felicitas,
quod
et
virgo
et
in
patria
meruerit
interire.
ivssa
mori
hoc
est
ex
praecepto
Achillis,
quam
ad
tumulum
suum
iussit
occidi.
sortitus
quia
captivi
et
praeda
inter
victores
sorte
dividebantur,
ut
est
et
praedae
dicere
sortem
nec
victoris
eri
tetigit
captiva
cubile
singula
habent
enfasin
suam:
nam
parum
erat
dominum
dicere,
nisi
et
victoris
adderet
fastum;
'tetigit'
non
ascendit;
nec
genialem
lectulum,
sed
'cubile'.
nec
victoris
eri
et
reliqua.
merito
ergo
'felix'
quae
sola
morte
tot
poenas
refugit.
tetigit
captiva
cubile
'tetigit'
non
cum
fiducia
coniugali
ascendit,
sed
ut
solent
captivae
dominorum
toros
paventes
leviter
contingere.
diversa
per
aequora
vectae
tamquam
parum
fuerat,
patriam
incensam.
stirpis
achilleae
fastus
superbiam.
et
est
quartae
declinationis;
nam
liber,
qui
dierum
habet
conputationem,
secundae
declinationis
est:
unde
erravit
Lucanus
dicendo
nec
meus
Eudoxi
vincetur
fastibus
annus
servitio
enixae
tulimus
hoc
est
pertulimus,
donec
in
servitio
positae
eniteremur.
et
bene
plurali
utitur
numero
ad
excusandum
pudorem.
ledaeam
hermionen
lacedaemoniosque
hymenaeos
cum
ingenti
felle,
ac
si
diceret:
infelices
maritis
semper,
ut
Paridi
et
Deiphobo.
transmisit
habendam
erili
voluntate,
non
lege
coniugii:
ereptae
conivgis
hanc
Hermionen
quidam
dicunt,
cum
Oresti
esset
desponsata,
post
a
Menelao
apud
Troiam
admirante
virtutem
Pyrrhi,
esse
illi
promissam.
alii
dicunt
a
Menelao
quidem
apud
Ilium
Pyrrho
desponsatam,
sed
a
Tyndareo
Oresti,
morante
apud
Troiam
Pyrrho,
ut
quidam
promissam,
ut
quidam
coniunctam
tradunt:
quam
cum
Pyrrhus,
confisus
voluntate
Menelai,
armatus
multitudine
rapuisset,
ab
Oreste
insidiis
interfectus
est.
si
ergo
Orestes
eam
uxorem
non
duxerat,
cur
'coniugis'
posuit?
sic
ergo
intellegendum
est,
quam
sperabat
coniugem,
ut
in
secundo
et
gener
auxilium
scelerum
furiis
matricidio
scilicet.
agitatus
stimulatus.
agitari
et
perterreri
furiarum
taedis
ardentibus
excipit
dolo
interficit,
aemulus
exceptum
Triton
patrias
aras
alii
Achilleas
intellegunt;
[
Italiam
magnam
Gryneus
Apollo,
Italiam
Lyciae
iussere
capessere
sortes
reddita
more
veteri
pro
'data'
accipiendum
est:
're'
ergo
abundat.
Ennius
annalibus
ad
illa
reddita
nuptam
isque
dies
post
aut
Marcus
quam
regna
recepit
cessit
pars
heleno
per
privignum,
ut
diximus.
chaonios
cognomine
campos
Epirum
campos
non
habere
omnibus
notum
est,
sed
constat
ibi
olim
regem
nomine
Campum
fuisse
eiusque
posteros
Campylidas
dictos
et
Epirum
Campaniam
vocatam,
sicut
Alexarchus,
historicus
Graecus,
et
Aristonicus
referunt.
Varro
filiam
Campi
Campam
dictam,
unde
provinciae
nomen;
post
vero,
sicut
dictum
est,
Chaoniam
ab
Heleno
appellatam,
qui
fratrem
suum
Chaonem,
vel
ut
alii
dicunt
comitem,
dum
venaretur
occiderat.
alii
filiam
Campi
Cestriam
ab
Heleno
ductam
uxorem,
et
Troiano
a
chaone
licet
superius
causa
huius
nominis
dicta
videatur,
tamen
quidam
dicunt
hunc
Chaonem
pro
omnium
incolumitate,
cum
pestilentia
laborarent
socii
Heleni,
ex
responso
immolandum
se
obtulisse,
unde
in
honorem
eius
Epirum,
quae
Campania
dicebatur,
Chaoniam
nominatam.
alii
dicunt,
[quod]
cum
Helenus
cum
Pyrrho
ab
Ilio
navigaret
et
tempestate
iactarentur,
Chaonem,
unum
e
Troianis,
amicum
Heleni,
vovisse,
ut,
si
illi
periculum
evasissent,
se
pro
eorum
incolumitate
interimeret:
qui
se,
postquam
illi
evaserunt,
sicut
promisit,
occidit:
unde
factum
est,
ut
ex
eius
nomine
Helenus,
adeptus
regnum,
Epirum
Chaoniam
nominaret.
dixit
nominavit,
ut
fluvium
cognomine
Thybrim
diximus
Italiam
dixisse
ducis
de
nomine
gentem
pergamaque
'Pergama'
legendum,
non
ut
plerique
'Pergameam',
qui
per
inperitiam
contra
metrum
sentiunt.
decipiuntur
autem
dum
utrumque
derivativum
volunt,
cum
sit
'Pergama'
principale.
<
sed
tibi
>
qui
cursum
venti
sed
vos
qui
tandem,
quibus
aut
venistis
ab
oris
qui
venti
id
est
tam
prosperi.
quae
fata
tam
nobis
felicia.
quis
deus??
qui
praestitit,
ut
te
videre
possemus.
tale
est
et
illud
Aeneae
ad
Didonem
adulatorium
hinc
me
digressum
vestris
deus
appulit
oris
ignarum
aliud
disponentem.
puer
ascanius
filius,
quia
Graeci
superatne
vivit.
sane
nove
dictum
est
et
caret
exemplo,
ut
pauca
in
Vergilio.
alii
dicunt
'superat'
superstes
est:
sed
'superstes'
praesentem
significat,
ut
Cicero
in
Mureniana
suis
utrisque
superstitibus
quem
tibi
iam
Troia
hemistichium
nec
in
sensu
plenum.
sunt
autem
duo
talia,
hoc
et
concessere
deum
concessere
deum
profugis
nova
moenia
Teucris
amissae
cura
parentis
si
'parentis'
Creusae
accipis,
occurrit
implevi
clamore
vias
si
tibi
patria,
quae
communis
omnium
parens
est
animosque
viriles
atqui
supra
dixerat
'puer':
sed
'animos
viriles'
ait
parentum
consideratione.
inde
et
in
nono
de
ipso
ante
annos
animumque
gerens
curamque
virilem
avunculus
quidam
'avunculus'
humiliter
in
heroico
carmine
dictum
accipiunt.
incassum
fletus
et
'longos'
et
'incassum'
bene
addidit,
ut
femineos
monstraret
adfectus.
et
multum
lacrimas
ordo
est
'lacrimas
multum
fudit
inter
verba
singula':
nam
si
'lacrimans'
parvam
Troiam
simulataque
magnis
et
cetera.
multi
putant,
Aeneam†
de
ea
venisse
ad
Epirum
et
ibi
haec
loca
per
licentiam
poeticam
esse
conficta.
Varro
Epiri
se
fuisse
dicit
et
omnia
loca
isdem
dici
nominibus,
quae
poeta
commemorat,
se
vidisse:
unde
apparet
haec
non
esse
fabulata.
idem
etiam
Varro
Troiam
Epiri
ab
Aenea
sive
a
comitibus
eius
[†byopator]
nuncupatam
docet,
ubi
Troiana
classis
Aeneam
expectasse
sociosque
eius
castra
in
tumulis
habuisse
memoratur,
quae
ex
illo
tempore
Troiana
appellantur:
unde
apparet
divinum
poetam
aliud
agentem
verum
semper
attingere.
arentem
pro
aridum:
participium
vice
nominis.
agnosco
aut
cognomine
agnosco;
aut
certe
quia
reparatam
audierat
Troiam,
ut
hic
incredibilis
rerum
fama
occupat
aures
agnosco]
nam
ea
agnoscimus
quae
iam
pridem
vidimus.
scaeaeque
amplector
limina
portae
Scaea
porta
dicta
est
non
a
pugnis
ante
se
factis
scaevis,
id
est
malis;
nam
et
ante
sic
dicta
est;
nec
ab
itinere
ingressis
scaevo,
id
est
sinistro,
quod
ingressi
non
recto
eunt
itinere,
sed
sinistro:
sed
a
cadavere
Laomedontis,
hoc
est
scenomate,
quod
in
eius
fuerat
superliminio.
amplector
ut
amplexaeque
tenent
postes
atque
oscula
figunt
teucri
pro
Teucriadae.
amplis
quod
est
regiae
magnitudinis.
accipiebat
pascebat,
accipit
homo
nemo
melius
neque
prolixius
avlai
pro
aulae;
et
est
diaeresis
de
Graeca
ratione
veniens,
quorum
'ae'
diphthongos
resoluta
apud
nos
duas
syllabas
facit.
inpositis
auro
dapibus
id
est
cum
inpositas
auro
dapes
haberet.
processit
exactus
est.
avrae
vela
vocant
hypallage
est
pro
'auras
vocant'.
carbasus
pallidus
Orcus
troivgena
ac
si
diceret
'generose',
ut
alibi
Dardanidae
magni
genus
alto
a
sanguine
divum
interpres
vaticinator,
qui
mentem
deorum
mortalibus
publicas.
sed
quia
'interpres'
generale
nomen
est,
currit
per
species;
nam,
ut
ait
Cicero,
omnis
divinandi
peritia
in
duas
partes
dividitur:
nam
aut
furor
est,
ut
in
vaticinantibus:
aut
ars,
ut
in
aruspicibus,
[fulguritis
sive]
fulgoratoribus,
auguribus.
et
omnia
cui
pecudum
fibrae,
caeli
cui
sidera
parent
et
linguae
volucrum
et
praesagi
fulminis
ignes
divum
qui
numina
potest
et
'interpres
divum'
distingui.
sane
per
omnia
zeugma
est
ab
inferioribus
'sentis'.
qui
numina
sentis
qui
suscipis
numen
et
futura
praedicis.
qui
tripodas
sentis
tripodes
mensae
fuerunt
in
templo
Apollinis
Delphici,
quibus
superinpositae
Phoebades
vaticinabantur.
clarii
lavrus
et
hic
'qui
sentis'
subaudis.
et
Clarium
oppidum
est
in
finibus
Colophoniorum,
nec
Clarias
hac
luce
fores
Didymaeaque
quisquam
qui
sidera
sentis
qui
es
peritus
astrologiae.
et
volucrum
lingvas
qui
es
augur
oscinum.
et
praepetis
omina
pinnae
fare
age
hortantis
est
'age',
id
est
dic
celeriter.
et
est
ordo
'Troiugena,
fare
age,
quae
prima
pericula
vito,
quidve
sequens
tantos
possim
superare
labores'.
cetera
per
parenthesin
dicta
sunt.
namque
omnem
cursum
hypallage
est:
nam
non
omnem
cursum
prospera
dixit
religio,
sed
omnis
religio
dixit
prosperum
cursum.
cuncti
divi
quia
quicquid
audivit
a
diversis
ad
Iovem
recurrit,
ut
diximus
supra
quae
Phoebo
pater
omnipotens,
mihi
Phoebus
Apollo
praedixit
numine
autem
oraculo
significat.
repostas
novum
magnum,
more
suo.
prodigium
canit
prodigium,
portentum
ostentum,
quod
aliquid
hominibus
ostendit;
portentum,
quod
aliquid
futurum
portendit;
prodigium,
quod
porro
dirigit;
miraculum,
quod
mirum
est;
monstrum,
quod
monet
tristes
iras
deorum
scilicet,
propter
iniurias
suas.
obscenamque
famem
aut
quae
homines
etiam
ad
obscena
conpellit,
ut
malesuada
Fames
quae
prima
pericvla
vito?
quidve
sequens
tantos
possim
superare
labores
duo
petit:
quemadmodum
aut
periculis
careat,
aut
quibus
consiliis
par
esse
quidve
]2
sequens
quid
observans.
tantos
quantos
harpyia
praedixerat.
de
more
scilicet
sacrificantum.
exorat
pacem
divum
aut
de
sacrificantum
more
requirit,
utrum
tempus
consulendi
esset;
nam
et
hoc
vehementer
quaeritur,
ut
in
sexto
cum
virgo
poscere
fata
tempus
ait
aderitque
vocatus
Apollo
vittasque
resolvit
in
ratione
sacrorum
par
est
et
animae
et
corporis
causa:
nam
plerumque
quae
non
possunt
circa
animam
fieri
fiunt
circa
corpus,
ut
solvere
vel
ligare,
quo
possit
anima,
quod
per
se
non
potest,
ex
cognatione
sentire.
inde
est
unum
exuta
pedem
vinclis
in
veste
recincta
sacrati
capitis
diis
et
vaticinationibus
dicati.
multo
numine
multa
veneratione
numinis.
suspensum
si
'suspensus',
ipse
numinis
plenus;
si
'suspensum',
me
sollicitum
et
attentum.
deinde
canit
post
peracta
sollemnia.
nate
dea
ordo
est
'nate
dea
pauca
tibi
expediam
dictis;
prohibent
nam
cetera
parcae
scire
Helenum,
farique
vetat
Saturnia
Iuno':
omnia,
inquit,
vates
novit,
sed
non
omnia
permittitur
dicere,
fatis
prohibentibus;
etiam
ex
his
quae
novi,
multa
me
vetat
dicere
Iuno
Saturnia.
maioribus
caelestibus,
propter
sideris
cursum,
cuius
fuit
explanatio
per
Creusam.
maioribus
avspiciis]
[ergo]
maiora
sunt,
quibus
praeter
tripudium
auspicari
ius
est
neque
precatio
adhibetur,
sicut
hoc
loco
nullum
deum
precatur
Aeneas.
aut
in
his
versibus
per
altum
per
limitem
fortunae
superioris.
sortitur]
id
est
sorte
decernit
vel
sortitione
distribuit.
sortitur
disponit,
ordinat.
et
bene
adlusit
quasi
Apollinis
sacerdos,
cuius
propriae
sunt
sortes.
volvitque
vices
definitio
fati
secundum
Tullium,
qui
ait
fatum
est
conexio
rerum
per
aeternitatem
se
invicem
tenens,
quae
suo
ordine
et
lege
variatur
ita
tamen,
ut
ipsa
varietas
habeat
aeternitatem
vitavisse
vices
Danaum
pauca
tibi
e
multis
duo
se
dicit
esse
dicturum,
quemadmodum
possit
tute
navigare,
et
quibus
signis
Italiae
regna
cognoscat.
hospita
aequora
vicina;
nihil
enim
nobis
hospitio
esse
vicinius
constat.
avsonio
portu
ut
in
Ausonia,
quasi
in
portu
et
in
litore,
conquiescat.
prohibent
nam
cetera
scire
hic
distinguendum;
et
est
sensus
'cetera
te
scire
non
sinunt
fata,
Helenum
vero
Iuno
prohibet
dicere
etiam
ea
quae
audire
poteras',
et
vacat
'que',
ut
solet
frequenter.
male
autem
sentiunt
qui
distingunt
'scire
Helenum',
cum
legerimus
in
Lucano
venit
aetas
omnis
in
unam
congeriem
miserumque
premunt
tot
saecula
pectus
nec
tantum
prodere
vati
quantum
scire
licet
regnum
Italiae
Libycas
averteret
oras
nec
vates
Helenus,
cum
multa
horrenda
moneret,
hos
mihi
praedixit
luctus
ignare
pro
'ignarus',
casus
pro
casu:
dicit
autem
ignarum
fati.
censoremve
tuum,
vel
quod
trabeate
salutas
longa
procul
non
situ,
quam
paene
videt:
sed
necessitate
fatali.
via
invia
Aeneae
scilicet.
trinacria
quae
Latine
Triquetra
dicitur,
quam
multi
Trinacriam
dicunt,
Trinacia
cernitur
Aetna
lentandus
aut
lente
tibi
navigandum
est;
nam
totam
Siciliam
circumiit:
aut
'lentandus
tibi
remus
est',
id
est
flectendus:
unde
'lentum
vimen'
dicimus,
id
est
flexile.
confricati
oleo
lentati,
paratique
ad
arma
infernique
lacus
Lucrinum
et
Avernum
dicit,
inter
quos
est
spelunca,
per
quam
ad
inferos
descendebatur;
unde
eos
dixit
infernos.
aeaeaeque
insula
circae
qui
nunc
Circeius
mons
a
Circe
dicitur,
aliquando,
ut
Varro
dicit,
insula
fuit,
nondum
siccatis
paludibus,
quae
eam
dividebant
a
continenti.
'Aeaea'
autem
dicta
ab
aspernantium
voce,
propter
celebratas
illic
corporum
mutationes:
unde
est
inaccessos
ubi
Solis
filia
lucos
quam
tuta
possis
urbem
componere
terra
ante
cuncta
lustrabis,
quam
possis
urbem
tuta
terra
componere.
'tuta'
autem
propter
Thraciae
et
Cretae
discrimina.
signa
tibi
dicam
deest
'ergo'.
et
notandum
quia
non
eo
ordine,
quo
promiserat,
dicit;
ante
enim
dicit
de
civitate
condenda,
sic
de
tuta
navigatione.
secreti
ad
fluminis
Tiberini.
litoreis
litus
dicitur
quicquid
iuxta
aquam
est:
unde
nunc
ripam
fluminis
litus
vocavit.
sus
naturaliter
longa
est,
licet
in
genetivo
corripiatur,
ut
'bos'
'pes'
'res'
'spes'.
de
hac
autem
sue
alii
dicunt
secundum
Vergilium
quod
in
Italia
inventa
sit,
alii,
quod
secum
eam
more
navigantum
Troiani
portaverint
et
oraculo
cognoverint
ibi
esse
condendam
civitatem,
ubi
sus
illa
post
fugam
fuisset
inventa.
dicitur
ergo
in
Campania
triginta
capitum
fetus
enixa
prodigiale
est
hoc,
quo
significatur
triginta
annis
regnaturus
Ascanius.
albi
circum
ubera
nati
Varro
dicit
etiam
hoc
signi
fuisse,
quod,
cum
etiam
alterius
coloris
porci
in
fetu
huius
porcae
fuerint,
albi
tantummodo
circa
ubera
sint
reperti.
is
locus
urbis
erit
id
est
in
ipsa
regione:
nam
et
Lavinium
et
Alba
longe
a
litore
sunt.
requies
errorum
scilicet:
alioquin
bello
conflictatus
est.
horresce
pro
'horrueris',
vel
pro
'horrescas',
id
est
timeas.
viam
id
est
rationem:
et
non
dicit,
quia
etiam
profutura
est
fames,
ut
haec
erat
illa
fames:
haec
nos
suprema
manebat
exitiis
positura
modum
aderitque
vocatus
apollo
nunc
'vocatus',
quia,
ut
supra
diximus,
expiatorium
fecit
sacrificium.
has
autem
terras
quasi
ostendentis
est:
nec
enim
Calabria
ab
Epiro
longo
distat
spatio.
nostri
aequoris
Epirotici,
quo
Calabriae
litus
adluitur.
malis
grais
aut
a
persona
Aeneae
epitheton
est,
aut
ad
discretionem
malorum
et
bonorum.
a
multis
sane
amphibolia
putatur;
potest
enim
aut
catholicon
esse
epitheton
Grais,
vel
eis
habitantibus
Grais,
qui
mali
sunt,
ut
est
illud
saepe
malae
legere
novercae
hic
et
narycii
posverunt
moenia
locri
Locri
socii
Aiacis
Oilei
fuerunt,
Epizephyrii
et
Ozolae.
sed
post
tempestatem
montis
Capherei
Epizephyrii
tenuerunt
Bruttios:
et
hos
nunc
dicit:
Ozolae
vero
tenuerunt
Pentapolim;
inde
est
Lybicone
habitantes
litore
Locros
Lybicone
habitantes
litore
Locros
sallentinos
obsedit
milite
campos
Sallentinum
promunctorium
Italiae
est
omnis
Italia
coacta
in
angustias
finditur
in
duo
promunctoria,
Bruttium
et
Sallentinum
lyctius
idomeneus
a
Lycto,
Cretae
civitate,
unde
propter
supra
dictam
pulsus
est
causam.
ducis
meliboei
philoctetae
a
Meliboea,
civitate
Thessaliae,
de
qua
fuit.
'Meliboei'
ergo
subnixa
petilia
muro
crinemque
madentem
subnixus
rapto
potitur
transmissae
quidam
'transmissae'
legunt,
ut
sit
praepositio;
trans
autem
adverbium,
†ut
sit
'transtulit'.
in
litore
in
Italia
scilicet.
purpureo
velare
comas
subaudis
'cura'
aut
'memento':
aut
certe,
quod
est
melius,
'velare'
imperativus
sit,
non
infinitivus.
honore
sacrificio.
hostilis
facies
occvrrat
quidam
Ulixen
dicunt,
alii
Diomeden.
et
omina
turbet
sacrificii
ordinem
rumpat,
quod
est
piaculum.
significat
autem
hac
casti
pii,
ut
nulli
fas
casto
sceleratum
insistere
limen
in
religione
in
observatione
perpetua.
nepotes
appellando
'nepotes'
gradus
futurae
cognationis
ostendit.
ast
ubi
pro
postquam;
et
est
temporis
adverbium.
digressum
a
litore
Calabriae.
angusti
rarescent
clavstra
pelori
pelori
promunctorium
Siciliae
est
secundum
Sallustium,
dictum
a
gubernatore
Hannibalis
illic
sepulto,
qui
fuerat
occisus
per
regis
ignorantiam,
cum
se
eius
dolo
laeva
tibi
tellus
venientis
personam
respexit:
nam
de
Ionio
navigantes
si
fretum
petant,
dextrum
teneant
litus
necesse
est;
sin
alias,
sinistrum.
aequora
circvitu
totam
enim
transiturus
est
Siciliam.
haec
loca
ut
etiam
Sallustius
dicit
Italiae
Siciliam
coniunctam
constat
fuisse:
sed
medium
spatium
aut
per
humilitatem
obrutum
est,
aut
per
angustiam
scissum.
ut
autem
curvum
sit,
facit
natura
mollioris
Italiae,
in
quam
asperitas
et
altitudo
Siciliae
aestum
relidit
quondam
tria
tenet
tempora,
sicut
'olim':
quondam
etiam
victis
redit
in
praecordia
virtus
quondam
Cretae
fertur
labyrinthus
in
altae
nec
Romula
quondam
ullo
se
tantum
tellus
iactabit
alumno
tantum
aevi
longinqua
et
reliqua.
parenthesis:
nam
ordo
est
'haec
loca
vi
quondam
dissiluisse
ferunt'.
aevi
longinqua
pro
longi.
'aevum'
pro
tempore
posuit,
ut
aevoque
sequenti
vos
o
quibus
integer
aevi
sanguis
ait
dissilvisse
ferunt
hinc
apparet
bene
dictum
unctos
saluere
per
utres
cum
hic
de
raeda
reiecta
paenula
desiluisset
cum
protinus
continuo:
et
modo
adverbium
loci
est,
alibi
temporis
protinus
aerias
Phaeacum
abscondimus
arces
foret
ab
infinito
est:
sed
modo
praeteritum
significat
venit
medio
in
medium,
ut
it
clamor
caelo
hesperium
siculo
latus
abscidit
hypallage
est:
nam
minora
a
maioribus
segregantur,
sed
contra
dixit.
abscidit
propter
metrum
'ci'
corripuit
per
poeticum
morem.
interlvit
interlabitur,
pontus
scilicet.
aestu
aestum
poetae
maris
angustias
artati
ideo
appellant,
quod
ibi
commotione
reciproci
cursus
mare
videatur
aestuare.
dextrum
scylla
latus
laevum
inplacata
charybdis
de
Ionio
venientibus.
Scylla
enim
in
Italia
est,
Charybdis
in
Sicilia.
Scylla
nunc
nemora
ingenti
vento,
nunc
litora
plangunt
Charybdis:
quae
si
fuit,
animal
fuit
unum
obsidet
ad
transeuntium
insidias.
barathri
barathrum
est
inmensae
altitudinis
nomen:
unde
sequitur
'sorbet
in
abruptum':
quod
Graece
ter
gurgite
vasto
aut
'ter'
pro
'saepe'
posuit,
finitum
pro
infinito,
aut
ter
uno
die.
alternos
singulos,
non
omnes
simul,
ut
vix
hostem
alterni
si
congrediamur
habemus
cohibet
spelunca
hypallage
est
in
sensu;
nam
ipsa
se
tenet
intra
speluncam
secundum
fabulam.
trahentem
Sallustius
quo
forte
inlata
naufragia
sorbens
gurgitibus
occultis
milia
sexaginta
Tauromenitana
ad
litora
trahit
prima
nominativus
est
pluralis
a
neutro.
et
est
Graeca
figura,
pube
tenus
'tenus'
praepositio
ablativa
quidem
est,
sed
figurate
etiam
genetivo
cohaeret,
ut
et
crurum
tenus
a
mento
palearia
pendent
pistrix
si
navem
intellegas,
haec
pistris
huius
pistris
facit;
si
de
belua,
haec
pistrix,
huius
pistricis
facit.
commissa
luporum
coniuncta
et
coagmentata:
ipsa
scilicet,
ut
portam
quae
ducis
imperio
commissa
recludunt
oculos
suffusa
praestat
melius
est.
cessantem
inmorantem,
quod
sequentia
indicant
'longos
et
circumflectere
cursus'.
si
absis
uspiam,
aut
ibi
si
cesses
quid
illic
natus
cessat
cum
Syro
informem
hic
'quae
confusae
sit
formae',
alibi
deformem
nec
sum
adeo
informis
informe
ingens
caeruleis
canibus
variavit
nunc
'canes'
dicendo,
cum
supra
dixerit
'lupos'.
praeterea
hinc
ostenditur
cuncta
scire
Helenum
et
iam
infensam
Iunonem,
sed
prohiberi
dicere,
ut
diximus
supra.
heleno
prudentia
in
homine
enim
prudentia
est,
in
vatibus
fides.
veris
implet
oraculis,
ut
Lucanus
atque
hominem
toto
sibi
cedere
iussit
pectore
ivnonis
magnae
id
est
supernae;
nam
legimus
Iunoni
infernae
dictus
sacer
prece
numen
adora
ivnoni
cane
vota
libens
his
enim
Iuno
praecipue
delectatur,
id
est
hymnis
et
prece.
cane
[autem]
de
historia
est;
nam
et
bello
Punico
matrimi
et
patrimi
cantaverunt
Iunoni.
et
bene
tria
posuit
quae
ad
religionem
pertinent:
precare,
vove,
solve.
dominam
hic
abusive
dominam
Iunonem
appellavit,
cum
proprium
hoc
nomen
matris
deum
sit.
victor
propositi
tui
effector,
ut
illi
victor
ego,
et
Tyrio
cymaeam
urbem
sicut
Buthroti
arcem
fontem
Timavi
divinosque
lacus
consecratos,
Avernum
et
Lucrinum.
'Avernus'
autem
in
plurali
numero
'Averna'
facit,
ut
'tartarus'
'tartara':
unde
est
'Averna
sonantia
silvis'.
sane
hic
lacus
ante
silvarum
densitate
sic
ambiebatur,
ut
exhalans
inde
per
angustias
aquae
sulpureae
odor
gravissimus
supervolantes
aves
necaret:
unde
et
Avernus
dictus
est,
quasi
insanam
vatem
alii
magnam
dicunt,
sed
melius
deo
plenam
et
vaticinatricem
intellegimus.
insanam
vatem]
quia
duo
genera
vaticinandi
sunt,
aut
simplex,
ut
Heleni,
aut
per
furorem,
ut
Sibyllae.
vatem]
[quia]
vates
a
vi
mentis
appellatos,
Varro
auctor
est.
sub
ima
in
ima,
ut
namque
sub
ingenti
lustrat
dum
singula
templo
fata
canit
foliisque
notas
et
nomina
mandat
tribus
modis
futura
praedicit:
aut
voce,
aut
scripto,
aut
signis,
id
est
quibusdam
notis,
ut
in
obelisco
Romae
videmus:
vel,
ut
alii
dicunt,
notis
litterarum,
ut
per
unam
litteram
significet
aliquid.
in
foliis
autem
palmarum
sibyllam
scribere
solere
testatur
Varro.
foliis
palmae.
notas
litteras.
nomina
verba.
carmina
virgo
quia
eius
responsa
versibus
scribebantur.
'virgo'
vero
Phemonoe
dicta
est:
nam
sibylla
appellativum
est
nomen,
adeo
ut
Varro
quot
sibyllae
fuerint
scripserit.
sibylla
autem
dicitur
omnis
puella,
cuius
pectus
numen
recipit:
nam
Aeolii
magnam
cui
mentem
animumque
Delius
inspirat
vates
quo
lati
ducunt
aditus
centum,
ostia
centum,
unde
ruunt
totidem
voces,
responsa
sibyllae
digerit
ordinat,
disponit.
in
numerum
in
ordinem,
ut
continuatio
carminum
fiat,
unde
est
numeros
memini
si
verba
tenerem
seclusa
pro
'inclusa':
praepositio
pro
praepositione.
verso
cardine
aperta
ianua,
per
periphrasin.
turbavit
ianva
frondes
non
ianua,
sed
ventus,
qui
per
ianuam
ingreditur.
numquam
pro
'non'.
situs
positiones
et
ordines.
alibi
'situ'
vetustate,
ut
en
ego
victa
situ
per
loca
senta
situ
inconsulti
inscii
rerum,
ignari,
sine
consilio.
et
consultus
est
qui
consulitur,
inconsultus
qui
non
accipit
consilium.
inconsulti]
sine
responso,
quibus
consultum
non
esset,
ut
inconsultos
incautos
dicimus,
qui
sine
consilio
aliquid
adgrediuntur.
nequa
morae
'nequa'
pro
'non'
aut
'nulla',
hoc
est
nullum
damnum
te
ex
mora
fecisse
credideris.
vi
>
vela
vocet
valde
vocet.
oracula
fata,
responsa.
ipsa
canat
ne
te
mittat
ad
ea
quae
in
foliis
notat.
volens
quae
velle
habet:
nam
'volitura',
illa
tibi
Italiae
populos
et
cetera.
bene
haec
ad
sibyllam
distulit,
quia
ipse
de
cursu
tantum
interrogatus
est.
et
quia
'bella'
terribile
nomen
intulerat,
statim
evadendi
spem
adiecit
'et
quo
quemque
modo
fugiasque
ferasque
laborem'.
venerata
quam
tu
veneratus
sis,
vel
venerata
pro
te
deos,
id
est
rogatis
pro
te
diis.
haec
sunt
quae
nostra
liceat
te
voce
moneri
bene
cum
praescriptione,
ne
falsidicus
vel
minus
peritus
postea
putaretur
sacerdos.
effatus
amico
est
poeta
divinus
peritiam
suam
inventa
occasione
semper
ostendit;
'effatus'
ergo
verbo
augurali
usus
est,
quia
scit
loca
sacra,
id
est
ab
auguribus
inaugurata
'effata'
dici:
ergo
religioso
verbo
voluit
uti,
qui
potuit
dicere
'quae
postquam
vates
sic
ore
est
fatus
amico'.
'effatio'
dicta
est
pro
locutione,
quod
ubi
quid
loquimur
'famur'.
auro
gravia
utrum
aurea,
an
quibus
non
totis
aureis
addito
auro
pondus
accesserit?
et
gravia
'a'
finalitatis
ratione
producitur,
sed
satis
aspere:
nam
in
nullam
desinit
consonantem,
ut
omnia
vincit
Amor,
et
nos
cedamus
Amori
at
tibi
Thymbre
caput
Euandrius
abstulit
ensis
elephanto
pro
ebore
posuit:
Graece
dixit.
stipat
denset:
unde
stipatores
dicuntur
qui
in
navibus
conponunt,
a
stipa.
dodonaeos
lebetas
ollas
aereas.
Graece
dixit;
zemas
enim
vulgare
est,
non
Latinum.
hamis
auroque
hamis
aureis,
trilicem
trino
nexu
intextam.
conum
insignis
galeae
a
parte
totum;
nam
conus
est
curvatura,
quae
in
galea
prominet,
super
quam
cristae
sunt.
cristasque
comantes
proprie.
sicut
dictum
est
Graecorum
sic
erant,
ut
deinde
comantem
Androgei
galeam
sva
dona
parenti
id
est
Anchisae.
'sua'
autem
congrua
duces
equorum
scilicet,
quos
vulgo
agasones
vocamus,
ut
effunditque
ducem
remigium
supplet
bene
verbo
militiae
usus
est,
ut
supplementum
diceret;
nam
multos
in
Creta
perdiderat.
velis
aptare
ivbebat
subaudis
'socios'
a
superioribus.
et
pater
Anchises
dare
fatis
vela
iubebat
ferenti
Anchisa
Danaum
fortissime
gentis
Tydide
ne
quis
humasse
velit
Aiacem,
Atrida,
vetas
cur?
dignate
digne
habite,
digne
iudicate.
nam
modo
non
agentis
habet,
sed
patientis
imaginem;
illud
est
in
primo
haud
equidem
tali
me
dignor
honore
cura
deum
Veneris
iustissima
cura
bis
pergameis
erepte
rvinis
probavit
curam
deorum.
et
sciendum,
rhetorica
esse
argumenta,
quae
a
contrariis
laudant.
quod
enim
supra
Anchises
infelicitatis
putavit,
ut
satis
una
superque
vidimus
excidia
ecce
tibi
aut
vacat
'tibi',
ut
in
Tullio
qui
mihi
accubantes
in
conviviis
en
tibi
autem:
quid
est?
lupus
in
fabula
avsoniae
Italiae,
a
rege
Ausone.
arripe
invade:
illic
enim
est
sacrificaturus.
et
tamen
praeterlabare
necesse
est
praeternaviges.
et
bene
positum
'necesse
est',
ne
fatigato
longae
navigationis
denuntiatio
dura
videretur.
pandit
apollo
Laurolavinatem
agrum
significat,
ad
quem
venturus
est.
vade
ait
bis
haec
est
in
Vergilio
iteratio,
ut
hoc
loco:
fidam
sic
fatur
ad
aurem
et
sese
ostendat
in
armis,
dic
ait
o
felix
nati
pietate
latenter
ostendit
mortem
futuram:
non
enim
ait
felicem
vitae
longinquitate
vel
adventu
ad
Italiam,
sed
tantum
'nati
pietate',
quasi
qui
poterit
exsequiarum
munus
implere.
provehor
sermone
progredior,
ut
ostendunt
sequentia.
demoror
avstros
id
est
vos
demoror
quo
minus
ventis
utamini.
supremo
ultimo:
postquam
eorum
desperabat
aspectum.
picturatas
participium
sine
verbi
origine,
avri
subtemine
id
est
filo
quod
intra
stamen
currit,
quod
Persius
tramam
dixit
mihi
trama
figurae
sit
reliqua:
ast
illi
tremat
omento
popa
venter?
phrygiam
chlamydem
aut
acu
pictam:
huius
enim
artis
peritos
Phrygiones
dicimus
secundum
Plautum;
in
Phrygia
enim
inventa
est
nec
cedit
honori
id
est
tanta
dat
munera,
quanta
merebatur
Ascanius:
hoc
enim
est
'honori
non
cedere',
parem
esse
meritis
accipientis.
Scaurus
vero
'honore'
legit
et
intellegit:
honore
non
cedit
Heleno,
qui
patri
eius
vel
avo
donaverat
multa.
textilibus
sibi
congruis:
quid
enim
magis
conveniebat
donare
mulierem?
accipe
et
haec
aut
intellegimus
ante
monumenta
memoria.
'monumenta'
autem
a
mentis
admonitione
sunt
dicta.
longum
amorem
et
de
praeterito
et
de
futuro,
ut
agnoscas,
conivgis
hectoreae
dictum
est
hoc
habita
ratione
personae,
cum
qua
loquebatur,
ac
si
diceret
'uxoris
avunculi
tui'.
extrema
tuorum
vel
quae
Ilio
extulit:
vel
sicut
supra
digressu
maesta
supremo
mei
super
astyanactis
imago
'super'
id
est
valde,
vehementer,
expresse,
hoc
est
valde
mihi
es
imago
Astyanactis:
quo
sermone
etiam
Homerus
in
simili
utitur
significatione.
super]
[et]
deest
'est',
ut
sit
quae
superest,
id
est
restat,
ut
in
octavo
neque
enim
fuga
iam
super
ulla
pericli
est
pubesceret
ut
etiam
in
secundo
diximus,
prooeconomia
est,
ut
verisimile
sit
Ascanium
in
nono
potuisse
iam
bella
tractare.
digrediens
pro
'cum
digrederer',
participium
pro
verbo
modi
coniunctivi.
vivite
felices
'vivite'
modo
bene
optantis
est,
non,
ut
in
bucolicis,
male
dicentis,
ut
vivite
silvae
valeant
qui
inter
nos
discidium
volunt
fortuna
peracta
iam
sva
id
est
dura,
propria
Troianorum,
ut
hac
Troiana
tenus
fuerit
Fortuna
secuta
parta
pro
'parata'.
arandum
findendum,
ut
longa
sulcant
vada
salsa
carina
cedentia
retro
ut
iam
tandem
Italiae
fugientis
prendimus
oras
fecere
manus
quod
est
dulcius.
quae
fuerit
minus
obvia
grais
id
est
quae
nullum
patiatur
excidium.
alii
'fuerint'
legunt
et
volunt
esse
maledictum
in
Graecos,
ut
ad
auspicia
referas:
quod
non
procedit;
nec
enim
de
hoc
agebatur.
obvia
autem
obnoxia,
inimica,
contraria.
siquando
thybrim
fluvium:
pro
quo
regem
ipsum
posuit
Thybrim,
qui
in
hunc
cecidit
fluvium
et
ei
nomen
dedit;
nam
antea
Albula
dicebatur,
ut
ostendit
in
octavo
Vergilius.
alii
volunt
non
Thybrim
cecidisse,
sed
Tiberinum,
regem
Albanorum,
a
quo
Tiberis
dictus
est.
ut
autem
Thybris
dicatur,
haec
ratio
est:
quodam
tempore
Syracusani,
victores
Atheniensium,
ceperunt
Syracusis
ingentem
hostium
multitudinem
et
eam
caesis
montibus
fecerunt
addere
munimenta
civitati.
tunc
auctis
muris
etiam
fossa
intrinsecus
facta
est,
quae
flumine
admisso
repleta
munitiorem
redderet
civitatem.
hanc
igitur
fossam,
per
hostium
poenam
et
iniuriam
factam,
Thybrin
vocaverunt
fines
super
usque
Sicanos
effigiem
Xanthi
Troiamque
videtis
gentique
meae
bene
genti
suae
dicit,
non
sibi.
scit
enim,
Ascanio
regna
deberi
†
data
moenia
cernam
cognatasque
urbes
olim
quandoque.
et
per
omnia
'cernam'
subaudis.
sensus
autem
talis
est:
si
potuero
ad
Italiam
pervenire
et
regna
constituere
et
videre
urbes
et
populos
tibi
cognatos;
nam
et
Aeneas
et
Helenus
a
Dardano
originem
ducunt.
ergo
hoc
dicit:
quoniam
et
ab
uno
originem
ducimus
et
iisdem
casibus
subiacuimus,
Troiam
utramque,
id
est
quam
et
tu
fecisti
et
ego
facturus
sum,
iungamus
et
faciamus
unam,
sed
'animis',
hoc
est
foedere
et
adfectione,
quoniam
re
vera
eas
natura
non
sinit
iungi.
hesperia
autem
Quintum
Verrem
Romulia
provehimur
pelago
id
est
Buthrotio
derelicto.
vicina
ceravnia
ivxta
Ceraunia
sunt
montes
Epiri,
a
crebris
fulminibus
Acroceraunia
cursusque
brevissimus
adeo
ut
medio
noctis
spatio
transfretaverit.
optatae
telluris
quae
a
navigantibus
semper
optatur.
pars
optare
locum
tecto
sortiti
remos
passim
prout
quis
voluit.
litore
sicco
ad
discretionem
illius,
quod
aqua
adluitur.
curamus
id
est
reficimus.
horis
acta
per
horas
decurrens.
subibat
bene
'subibat';
post
sextam
enim
horam
descendit.
avribus
aera
captat
naturale
enim
est,
ut
a
qua
parte
flaturus
est
ventus,
ad
eam
auris
admota
frigidior
fiat.
sidera
cuncta
notat
ideo
'cuncta',
quia
in
prognosticis
legitur
non
sufficere
unum
signum
ad
explorandam
futuram
serenitatem.
'notat'
autem,
ut
Tullius
notat
et
designat
oculis
tacito
caelo
labentia
cursu
scilicet
mundi;
neque
enim
ventis
feruntur,
sicut
de
planetis
dicitur:
ergo
'labentia'
tamquam
labentia,
numquam
enim
loco
moventur.
arcturum
stella
est
post
ursam
in
boote
signo.
pluvias
hyadas
id
est
pluviosas.
Sallustius
consedit
in
valle
virgulta
nemorosaque
triones
id
est
septentriones
duos,
Cynosuram
et
Helicen.
Varro
autem
ait
boves
triones
dici.
et
haec
signa
etiam
plaustra
dicuntur,
quae
a
bobus
necessario
trahi
solent,
ut
Graeci
armatumque
auro
circumspicit
oriona
ensiferi
nimium
fulget
latus
Orionis
nam
neque
tunc
stellis
acies
obtusa
videtur
cum
subito
adsurgens
fluctu
nimbosus
Orion
circumspicit
oriona
aut
quaerit
cernere,
aut
diu
contemplatur.
caelo
constare
sereno
quis
ferat
uxorem,
cui
constant
omnia?
clarum
signum
faculam
elevavit,
ut
flammas
cum
regia
puppis
extulerat
castra
movemus
castra
sunt,
ubi
miles
steterit.
temptamusque
viam
id
est
naves
producimus.
pandimus
alas
contos
intendimus:
mare
velivolum
et
parvis
modo
velorum
alis
remissis
hvmilemque
videmus
Italiam
aut
naturam
provinciae
Italiae
plana
ac
mollia
et
dubios
cernit
vanescere
montes
Italiam
tautologia
usus
est
ad
exprimendum
adfectum
navigantum.
conclamat
valde
aut
saepius
clamat.
salutant
quidam
pro
'adorant'
tradunt,
ut
'deos
salutare'.
corona
indvit
aut
usque
ad
summum
implevit,
aut
re
vera
coronavit.
mero
hic
vino;
alias
'merum'
quod
nihil
ad
di
maris
per
quod
navigo,
terrae
ad
quam
iturus
sum.
tempestatum
ventorum,
aurarum,
temporum,
serenitatis,
ut
unde
haec
tam
clara
repente
tempestas?
vento
septimus
casus.
spirate
et
ad
ventum
pertinet,
et
ad
favorem,
ut
adspirat
primo
Fortuna
labori
crebrescunt
optatae
avrae
magnum
patescit
propinquantibus,
ut
et
angusti
rarescent
claustra
Pelori
apparet
in
arce
minervae
hic
dubium
est,
utrum
'Minervae
templum',
an
'in
arce
Minervae'
debeamus
accipere.
sane
Calabria
ante
Messapia
vocata
est.
hoc
autem
templum
Idomeneus
condidisse
dicitur,
quod
etiam
castrum
vocatur.
evroo
ab
eo
quod
est
'Eurous
fluctus'
ablativum
'Euroo'
per
derivationem
debemus
accipere.
in
arcum
in
arcus
similitudidem,
ut
excisum
Euboi+cae
latus
ingens
rupis
in
ipse
latet
re
vera
procul
intuentibus:
unde
est
'portusque
patescit'.
nam
secundum
Donatum
'late
patet'
non
stat
versus.
turriti
scopuli
in
modum,
in
similitudinem
turrium,
ut
hinc
atque
hinc
vastae
rupes
geminique
refugitque
ab
litore
templum
aedificia
vicina
litoribus
longe
intuenti
videntur
in
mari,
quae
accedentibus
quasi
recedere
et
retro
se
agere
putantur:
vel
quia
situm
est
in
colle,
qui
sensim
crescit
a
litore.
ideo
dixit
'refugit'.
terraeque
urbesque
recedunt
primum
aut
quale
numquam
ante
viderat:
candore
nivali
divinique
ossa
parentis
terra
hospita
usurpative
'hospita'
dixit;
quae
enim
in
'es'
exeunt
communia
esse
possunt;
nam
femininum
in
'a'
non
mittunt.
Lucanus
hospes
in
externis
audivit
curia
tectis
paupera
pauperque
senatus
pauperque
domus,
nec
nota
potentum
munera
bello
armantur
equi
armenta
armenta
dicta
sunt
quasi
apta
armis:
nam
sed
tamen
olim
infiniti
temporis.
currv
pro
'currui':
dativus
vetus.
spes
est
pacis,
ait
ostendit
latenter
vincere
posse
Troianos,
dicendo
supra
'curru
succedere
sueti'
palladis
armisonae
bene
post
belli
omen,
armorum
phrygio
velamur
amictu
sicut
dictum
est
propter
visum
vel
Diomeden
vel
Ulixen,
quando
ei
Palladium
redditum
est.
dederat
quae
maxima
vel
propter
caput
velandum,
vel
ad
illud
pertinet
quod
ait
proque
omnibus
unum
praedico
dederat
quae
maxima
ut
proque
omnibus
unum
praedico
rite
recte,
secundum
ritum:
unde
sequitur
'perfectis
ordine
votis'.
ivnoni
argivae
id
est
magnae,
ut
Iunonis
magnae
havd
mora
continvo
unum
de
his
[
velatarum
quia
antemnae
involutae
sunt
velo,
id
est
velatae.
et
est
versus
spondiazon.
graivgenumque
domos
sic
est
dictum,
quemadmodum
Troiugena
cuncta
malis
habitantur
moenia
Grais
herculei
si
vera
est
fama
tarenti
attollit
se
quia
adpropinquantibus
aut
recedere
montes
videntur,
aut
surgere.
diva
lacinia
contra
Iunonis
Laciniae
templum,
secundum
quosdam
a
rege
conditore
dictum,
secundum
alios
a
latrone
Lacino,
quem
illic
Hercules
occidit,
et
loco
expiato
Iunoni
templum
constituit.
cavlonisque
arces
Aulon
mons
est
Calabriae,
ut
Horatius
et
amicus
Aulon
fertilis
Baccho
navifragum
scyllaceum
periculosum
navibus.
dictum
Scyllaceum
aut
a
tractu,
vel
a
periculi
similitudine:
nam
inde
Scylla
longe
est.
et
gemitum
ingentem
pelagi
videtur
delatus
primo
ad
fretum,
postea
ad
Aetnam
reversus.
fractas
nimias,
ut
fractos
sonitus
imitata
tubarum
aestu
miscentur
harenae
describit
loca
Charybdi
vicina:
quam
esse
cre
nimirum
nisi
fallor.
illa
hoc
pronomine
et
in
venerativa
et
in
vituperativa
significatione
veteres
utebantur,
ut
hic
'illa',
id
est
sic
pater
ille
deum
faciat
haec
saxa
horrenda
canebat
rettulit
se
ad
historiam:
nam
pro
Scylla
'saxa'
dixit
'horrenda'.
eripite
de
periculis.
rudentem
[si]
'rudentem
proram'
id
est
stridentem
et
sonantem,
ut
in
tempestate,
ut
est
et
sera
sub
nocte
rudentum
laevas
ad
undas
de
Ionio
venientibus:
aliter
non
procedit.
cohors
quia
superius
dixit
nos
castra
movemus
gurgite
pro
fluctu.
ad
manes
imos
poetica
hyperbole.
scopuli
clamorem
de
historia,
ut
supra
diximus,
hoc
traxit:
undae
enim
inlisae
concavis
saxis
imitantur
latratum.
elisam
exclusam,
elisos
oculos
et
siccum
sanguine
guttur
rorantia
astra
ventus
cum
sole
ventorum
enim
mutationem
necesse
est
fieri
vel
oriente
die
vel
occidente.
ignarique
viae
cyclopum
adlabimur
oris
ut
servatum
ex
undis
strophadum
me
litora
primum
accipiunt
ab
accessu
id
est
in
accessu.
tonat
aetna
rvinis
prorumpit
ad
aethera
nubem
prorumpit
nubem]
nova
elocutio;
nec
enim
possumus
dicere
'prorumpo
illam
rem',
potuit
enim
recte
dici
'nubes
prorumpit'.
candente
favilla
id
est
scintillis.
et
bona
periphrasis;
nam
favilla
est
deserta
igni
scintilla.
viscera
montis
id
est
partes.
sic
autem
dixit
'viscera',
quemadmodum
'terrae
ossa'
dicuntur.
eructans
'ructo
ructas'
tantum
facit:
sic
etiam
Cicero
eructant
sermonibus
suis
caedem
bonorum
atque
omnem
Cocyto
eructat
harenam
hic
dum
sublimes
versus
ructatur
liquefacta
saxa
putria,
decocta
in
modum
calcis.
fundo
imo
ab
imo.
et
reddit
causam
latenter;
inde
enim
ventus
ex
aqua
natus
erumpit.
fama
est
bene
se
fabulosam
rem
dicturus
excusat:
nam
Inarime
Iovis
imperiis
inposta
Typhoeo
semustum
pro
'semiustum'.
et
sciendum
sic
poni,
quasi
semianimis
sit
Enceladus:
unde
est
'motat
latus'.
simul
ponitur
secundum
fabulam
causa,
quasi
ex
fulmine
illic
sit
natum
incendium.
caminis
fornacibus.
Graece
dixit.
motat
movet;
nam
si
'mutat'
legeris,
dat
refectionem
labori.
'motat'
frequenter
movet.
et
terruit
auster
euntes
noctem
illam
melius
per
accusativum
dixit.
videmus
vel
mente
vel
oculis.
nam
neque
erant
astrorum
ignes
bene
'ignes',
quia
de
Aetna
loquebatur,
ut
magis
flammae
eius
manifestae
fierent
caelo
lucente.
aethra
siderea
polus
per
aethram
sideream,
hoc
est
per
splendorem
aetheris.
sane
aether
est
ipsum
elementum,
aethra
vero
splendor
aetheris.
sciendum
est
Homerum
et
aetherem
et
aerem
communis
generis
dicere,
quod
de
aere
nos
non
possumus
dicere.
in
nimbo
proprie
nimbus
est
qui
deorum
vel
imperantium
capita
quasi
clara
nebula
ambire
fingitur.
nox
intempesta
media,
hoc
est
nimium
obscura.
'intempesta'
dicta
est
nox
media,
tenebat
quasi
cursum
eius
densitate
sui
nimbus
inhiberet.
umentemque
hic
participium
positum
est
verbo
carens;
ergo
'umentem'
pro
'umidam',
quoniam
noctu
ros
cadit.
aurora
polo
dimoverat
umbram
hysteroproteron
in
sensu:
ante
enim
aurora
est,
sic
dies.
cum
subito
e
silvis
arguitur
in
hac
Achaemenidis
descriptione
Vergilius
neglegentiae
Homericae
narrationis;
Ulixes
enim
inter
initia
erroris
sui
ad
Cyclopas
venit:
quemadmodum
ergo
Aeneas
post
septimum
annum,
quam
a
Troia
profectus
est,
socium
Ulixis
invenit?
praesertim
cum
eum
tribus
mensibus
in
regione
Cyclopum
dicat
moratum,
et
mox
Aeneas
de
Sicilia
ad
Africam
venisse
dicatur.
suprema
pro
'plurima'.
nova
forma
viri
bene
formam
viri
dixit,
non
hominem.
quis
novus
hic
nostris
vere
novo
duo
lacte
novo
comitum
adfluxisse
novorum
cultu
modo
pro
habitu.
inluvies
dira
sordes
taetra.
inmissaque
barba
quidam
barbam
maiorem
luctus
indicium
a
Vergilio
positum
reprehendunt,
cum
eroes
non
fuerint
soliti
tondere
barbam.
an
'inmissam'
neglectam
et
inpexam
accipimus?
consertum
tegumen
spinis
inligatum
spinis:
hinc
est
in
Terentio
video
quendam
sertum
cetera
graius
habet
enim
unaquaeque
gens
incessum
et
vocem
propriam.
sanctus
alia
ad
Troiam
missus
aut
ex
sequenti
eius
confessione
hoc
nescio
quid
peccati
portat
haec
purgatio
haesit
dubitavit.
sese
pronomen
conpositum;
nam
'sese'
duo
pronomina
sunt.
praeceps
sine
respectu
salutis,
scilicet
postquam
Cyclopum
graviora
cogitavit
pericula.
testor
quaeso,
obtestor.
spirabile
vitale,
quo
spiramus:
et
est
sermo
Ciceronis,
quamquam
ille
'spiritale'
dixerit
in
libris
de
deorum
natura.
quascumque
quo
eat
non
cogitat,
eorum
comparatione
quae
fugit.
hoc
sat
erit
vitasse
Cyclopas.
scio
modo
confiteor.
e
classibus
ex
equitibus
modo,
ut
est
et
Ortinae
classes
petiisse
causa
metri
addidit
syllabam,
ut
nos
abiisse
rati
et
vento
petiisse
Mycenas
tanta
est
ut
non
possit
fortunae
praesentis
qualitate
molliri.
spargite
hoc
est
dilacerate.
et
hominum
manibus
periisse
ivvabit
oblique
loquitur:
nam
vult
ostendere,
hominum
hanc
non
esse
crudelitatem.
genva
amplexus
physici
dicunt
esse
consecratas
numinibus
singulas
corporis
partes,
ut
aurem
memoriae,
hinc
est
Cynthius
aurem
vellit
et
admonuit
atque
animum
praesenti
pignore
firmat
qui
sit
fari
per
omnia
subaudis
'hortamur'.
'qui
sit'
autem,
hoc
est
agitet
fortuna
fateri
hortamur
fateri,
quae
eum
fortuna
vexet,
ut
agitataque
numina
Troiae
havd
multa
moratus
nimiae
benignitatis
est
non
exspectare
plurimas
preces.
praesenti
pignore
firmat
quod
ad
hoc
tempus
poterat
dari,
id
est
cur
dextrae
iungere
dextram
non
datur?
iungimus
hospitio
dextras
ac
tecta
subimus
sum
patria
ex
ithaca
circumstantias
omnes
exsequitur:
loci,
personae,
temporum.
infelicis
vlixi
pavpere
nam,
ut
etiam
de
Sinone
diximus,
apud
maiores
haec
fuerat
causa
militiae.
et
bene
utitur
veniali
statu
per
excusationem
paupertatis,
fortuna
pristina,
paupertatis
scilicet.
trepidi
festini.
inmemores
socii
'inmemores
dum
trepidi',
festini,
ut
per
timorem,
non
per
odium
relictus
fuisse
videatur:
nam
et
causas
subiungit
timoris
Cyclopum
descriptione.
domus
sanie
deest
horrida.
nec
visu
facilis
cuius
posset
etiam
aspectus
inferre
formidinem.
nec
dictu
effabilis
sermone
non
explicabilis.
et
mire
exaggeravit
post
descriptionem.
visceribus
viscera
proprie
carnes
sunt.
sanguine
atro
hoc
est
sanie.
vidi
egomet
dvo
Homerus
quattuor
dicit.
ergo
aut
dissentit
ab
eo,
ut
etiam
in
temporibus:
nam
ante
ad
Siciliam
Aeneas,
quam
Ulixes
venisse
dicitur:
aut
certe
hoc
dicit,
duo
vidisse
se;
quot
autem
occiderit,
ignorare
resupinus
magnitudo
virtutis
ostenditur:
exspersa
haec
fuit
vera
lectio,
id
est
madefacta:
nam
si
'aspersa'
dixeris,
id
est
inrorata,
tapinosis
et
hyperbole
iunguntur.
flventia
tabo
pro
fluenti
tabo.
tepidi
melius
'tepidi',
quasi
adhuc
vivi,
quam
'trepidi',
id
est
trementes,
ne
sit
iteratio.
vlixes
a
solo
nomine
emphasin
fecit:
unde
est
quod
sequitur
oblitusve
sui
est
ithacus
Ithacensis.
sepultus
stratus
iacuit.
iacvitque
per
antrum
hoc
verbum
de
Varrone
mutuatus
est,
qui
ait
in
lectu
temulentos
iacere,
sobrios
cubare
consuescere
inmensum
etiam
'inmensum'
ad
Polyphemi
magnitudinem
pertinet,
quasi
in
toto
antro
iacuerit.
eructans
Cicero
eructant
sermonibus
suis
caedem
bonorum
frusta
Cicero
in
Philippicis
frustis
esculentis
vinum
redolentibus.
sortitique
vices
vel
partes
membrorum,
vel
qui
quo
loco
staret.
undique
pro
indiviso.
circum
fundimur
secundum
Homerum,
qui
dicit
alios
eum
tenuisse,
alios
caecasse
oculum.
acuto
fuste
solum
sub
fronte
latebat
latebat
dormientis
scilicet:
nam
male
sentit
Donatus
dicens
'late
patebat'
contra
metrum.
item
dicit
'capillis
tegebatur',
aut
'latebat
corporis
conparatione'.
absolutus
tamen
est
prior
sensus.
argolici
clipei
aut
phoebeae
lampadis
instar
unum
magnitudinis
est,
sed
fugite
occurrebat:
si
caecus
est,
cur
timetur?
subiungit,
non
unum
esse,
sed
plures.
heu
fuge
crudeles
terras,
fuge
litus
avarum
o
miseri
aut
blandientis
particula
est,
ut
in
Terentio
miser:
aut
re
vera
'miseri',
qui
sunt
delati
ad
Cyclopas.
rumpite
ut
festinantes,
non
solvite,
sed
rumpite,
ut
festinare
fugam
tortosque
incidere
funes
qualis
quantusque
unum
morum
est,
aliud
corporis.
centum
alii
id
est
tales
et
tanti.
curva
haec
habitant
ad
litora
vvlgo
ne
tantum
in
montibus
esse
putarentur.
vulgo
passim.
infandi
cyclopes
et
supra
nec
visu
facilis,
nec
dictu
effabilis
ulli
tertia
iam
lunae
bene
in
desertis
locis
ex
lunae
ratione
colligit
tempora.
se
complent
autem
ideo,
quia
suum
non
habet
lumen,
sed
accipit
a
sole.
vitam
in
silvis
misericordia
captatur
a
loco.
deserta
ferarum
propter
feras
deserta.
lustra
cubilia:
unde
etiam
lupanaria
'lustra'
dicimus,
ubi
habitant
lupae,
id
est
meretrices,
dictae
ab
obscenitatis
et
odoris
similitudine.
vino
lustrisque
confectus
sonitumque
pedum
ordo
figuratus,
cum
traho,
cum
prospicio.
bacas
generale
est,
id
est
fructus
arborum
agrestium.
lapidosa
corna
addixi
signato
verbo
exprimit
desperationem.
vos
animam
hanc
potius
oblique
loquitur,
ut
supra:
vix
ea
fatus
erat
ad
probationis
gratiam
pertinet
quod
ea
quae
Achaemenides
adfirmaverat
statim
adprobavere
Troiani.
mole
molitione,
agitatione.
litora
nota
'nota'
ante
oculorum
amissionem
sequitur
tamen
inprobus
hostem,
qua
meminit
informe
ultra
formam.
ingens
potest
et
superioribus
et
sequentibus
iungi,
ut
sit
'ingens
lumen'.
trunca
manu
pinus
regit
cuius
caecitatem
manu
pinus
regit.
solamenque
mali
hinc
Quintilianus
dixit
magnum
caecitatis
solatium
est
habere
rem
videntis
tetigit
fluctus
et
ad
aequora
venit
hyperbaton
in
sensu,
ut
progressi
subeunt
luco
fluviumque
relinquunt
fluvidum
propter
inde
aut
de
fluctibus,
aut
de
spatio
oculi.
gemitu
cum
gemitu.
iam
medium
interea
medium
Aeneas
iam
classe
tenebat,
fluctu
legitur
et
'fluctus'.
trepidi
festini,
ut
ne
trepidate
meas
Teucri
defendere
naves
accepit
trepidos
ac
Nisum
dicere
iussit
celerare
infinitivum
pro
pronuntiativo.
recepto
aut
in
societatem
accepto,
aut
de
periculo
liberato,
ut
frugesque
receptas
medioque
ex
hoste
recepi
sic
merito
quia
omnia
eius
probaverant
dicta,
ac
si
diceret,
ad
sonitum
vocis
remorum
sonitum
vocem
dixit:
vox
enim
est
omne
quod
sonat,
sic
alibi
fractasque
ad
litora
voces
vestigia
torsit
bene
uno
sermone
ostendit,
eum
revertentem
iam
audisse
sonum
remigii.
dextram
adfectare
dextram
intendere
ad
dominam
qui
adfectant
viam
nec
potis
id
est
nec
potis
est.
'potis'
autem
nomen
est
et
declinatur
potis,
potis,
poti,
potem,
potis,
a
pote.
et
nomen
esse
docet
ratio
conparationis;
nam
in
superlativo
'potissimus'
facit;
cui
si
detraxeris
'simus',
invenies
nominis
positionem,
ut
'acerrimus
acer',
'fortissimus
fortis'.
sic
autem
ut
diximus
declinari
conpositio
ostendit;
nam
'huius
impotis
compotis,
impotem
compotem'
facit:
quod
in
simplici
difficile
invenis,
per
conpositionem
agnoscis
facilius.
inmensum
magnum.
et
dictum
quod
mensura
conprehendi
non
possit.
exterrita
tellus
poetica
hyperbole.
curvis
cavernis
echo
enim
in
concavis
locis
est.
at
genus
figurate
'at
genus
complent',
ut
hic
manus
ob
patriam
pugnando
excitum
a
verbo
'cio
cis
cit'.
rvit
festinanter
venit,
ruuntque
effusi
carcere
currus
nequiquam
lumine
torvo
quia
nocere
non
poterant.
aetneos
fratres
aut
similes,
aut
feritate
germanos,
caelo
pro
in
caelum.
coniferae
constiterunt
metri
causa
'constiterunt'.
silva
alta
iovis
lucvsve
dianae
'Iovis'
propter
quercus,
'Dianae'
propter
cupressum:
ipsa
enim
est
etiam
Proserpina.
†inmane
autem
quod
ait
et[iam]
'celso
vertice',
et
'lucus',
qui
propter
religionem
excutere
num
expedire?
ni
teneant
cursus
antiqui
'ni'
pro
'ne'
ponebant,
qua
particula
plenus
est
Plautus
ni
mala
ni
stulta
sis
pelori
Sicilia
Graece
Trinacria
ideo
dicitur,
quod
tres
extremitates,
quas
Graeci
missus
adest
favore
scilicet
numinum:
quae
Anchises
optaverat
dicens
ferte
viam
vento
facilem
et
spirate
secundi
vivo
praetervehor
ostia
saxo
pro
'vivi
saxi',
ablativum
pro
genetivo,
vel
viva
saxa
habentia.
'ostia'
vero
aut
litora
sunt,
aut
exitus
fluminis
in
mare,
aut
introitus
portus.
pantagiae
hic
fluvius
Siciliae
cum
plenus
incederet,
implebat
sonitu
paene
totam
Siciliam:
unde
et
Pantagias
megarosque
sinus
Megara
oppidum
est
iuxta
Syracusas.
thapsvmque
iacentem
talia
monstrabat
quia
occurrebat:
unde
haec
loca
nosti?
relegens
renavigans,
et
primi
lege
litoris
oram
errata
participium
sine
verbi
origine:
non
enim
facit
'error'.
retrorsus
quasi
a
fine
ad
caput
retexens.
infelicis
vlixi
epitheton
ad
inplendum
versum
positum
more
Graeco,
sine
respectu
negotii.
praetenta
anteposita.
iacet
sita
est,
ut
medio
iacet
insula
ponto
plemyrium
undosum
ortygiam
haec
tantum
Ortygia
dicitur,
Apollinis
vero
etiam
Delos.
fama
est
huc
elidis
amnem
Elis
et
Pisa
civitates
sunt
Arcadiae,
in
qua
est
fons
ingens,
qui
ex
se
duos
alveos
creat,
Alpheum
et
Arethusam:
unde
fit,
ut
fingantur
coniungi
in
exitu,
quos
origo
coniunxit
ita.
Arethusam
autem
etiam
in
Elide
esse
testatur
Vergilius
dicens
sic
tibi
cum
fluctus
subterlabere
Sicanos
et
tandem
positis
velox
Arethusa
sagittis
alpheum
quia
Graece
ore
fonte
vivo:
et
bene
de
fluvio,
ut
unde
per
ora
novem
ivssi
numina
magna
loci
veneramur
vel
ab
Achaemenide
stagnantis
helori
fluvii
qui
ad
imitationem
Nili
superfunditur
campis.
proiecta
porrecta,
extenta,
ut
proiecto
dum
pede
laevo
pachyni
promunctorium
radimus
propter
saxa
latentia.
'radimus'
autem
nimium
adiuncti
praeterimus,
ut
radit
iter
laevum
interior
camerina
procul
palus
est
iuxta
inmanisque
gela
civitas
a
fluvio
nominata,
sicut
etiam
'campi
Geloi'.
agragas
mons
est
muro
cinctus,
in
cuius
summa
parte
oppidum
est:
unde
et
Cicero
ait
ad
mare
intra
moenia
ante
oppidum
expectabat
magnanimum
quondam
generator
equorum
secundum
Pindarum
quondam
Agrigentini
equos
ad
agones
Graeciae
mittebant,
qui
inde
victores
revertebantur.
legimus
etiam
aliud:
cum
in
Cappadocia
greges
equorum
perissent,
Delphici
Apollinis
responso
adduxerunt
equos
de
Agrigento,
et
reparavere
meliores.
palmosa
selinus
civitas
saxis
lilybeia
caecis
vere
dixit,
nam
litus
Lilybetanum
naturaliter
saxis,
quasi
de
industria
constrictum
est.
sane
notandum
omnium
trium
promontoriorum
Siciliae
factam
mentionem,
ut
ecce
autem
Boreas
angusta
ab
sede
Pelori
proiectaque
saxa
Pachyni
saxis
Lilybeia
caecis
drepani
portus
Drepanum
civitas
est
non
longe
a
monte
Eryce,
trans
Lilybaeum,
dicta
vel
propter
curvaturam
litoris,
in
quo
sita
est,
vel
quod
Saturnus
post
amputata
virilia
Caelo
patri
illuc
falcem
proiecit,
quae
Graece
haec
Drepana
inlaetabilis
propter
patris
amissionem.
actis
transactis,
vel
quomodo
'mensibus
actis'.
fessum
deseris
ut
supra
diximus,
secundum
Vergilium:
nam
Cato
eum
quo
magis
Italia
mecum
laetere
reperta
nec
vates
helenus
quia
dixerat
prohibent
nam
cetera
parcae
scire
Helenum
non
dira
celaeno
quae
vel
irata
debuit
adversa
praedicere.
hic
labor
extremus
cum
subito
adsurgens
fluctu
nimbosus
Orion
in
vada
caeca
tulit
deus
adpulit
oris
bene
se
commendat
Didoni,
dicens
se
ad
eam
deorum
voluntate
venisse.
dabit
deus
his
quoque
finem
unus
non
[est]
interpellante
regina
interrogationibus.
fata
divum
quae
dii
hominibus
tribuunt.
renarrabat
confieri
possit
immo
age
et
a
prima
dic
hospes
origine
nobis
conticvit
tandem
ut
conticuere
omnes
tandem
diuturnitatem
narrantis
expressit.
notandum
sane
quia
controversiarum
more
epilogos
dedit
sex
istis
prioribus
libris,
quos
et
esse
bioticos
voluit.
nam
singulis
res
singulas
dedit,
ut
primo
omina,
secundo
pathos,
tertio
errores,
quarto
ethos,
quinto
festivitatem,
sexto
scientiam.
epilogos
autem
sic
variavit,
ut
in
primo
miseratio
esset
Didonis,
in
secundo
mors
Creusae,
in
tertio
Anchisae,
in
quarto
Didonis,
in
quinto
Palinuri:
in
sexto
Marcelli
citum
deflet
interitum.